द कन्भरसेसन– ६१
थिएटर पृष्ठभूमिबाट उदाएका दयाहाङ राईको आगमनसँगै नेपाली फिल्ममा अभिनेताको पुरातन सोच फेरियो।
समाजका विविध तह र पात्रमार्फत उनले दर्शकको मन जितिरहे।
संगीत पृष्ठभूमिबाट उदाएका प्रकाश सपूत पनि यस्ता प्रतिभाशाली कलाकार हुन्, जसले गीत, अभिनय र निर्देशनमार्फत समाजका कथा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।
यी दुई कलाकार माघ १ देखि प्रदर्शनको तयारीमा रहेको 'मिरमिरे' मा पहिलो पटक एकसाथ देखिँदै छन्।
यसै सन्दर्भमा सेतोपाटी कन्भरसेसनको भिडिओ शृंखलामा दयाहाङ र प्रकाशले एकअर्कासँग कुराकानी गरेका छन्।
कुराकानीको सुरूआतमा दयाहाङले राजनीतिमा लागेकामा प्रकाशलाई शुभकामना दिए। प्रकाशले आफ्नो राजनीतिप्रति बुझाइ र सहभागिताबारे बताए।
प्रकाशले दयाहाङसँगको पहिलो भेट सम्झिँदै भने, 'दाइलाई पहिलो पटक प्रत्यक्ष भेट्दा चितवनमा एउटा च्यारिटीका लागि क्रिकेट खेल्दै थियौं। त्यो मेरो जीवनकै पहिलो क्रिकेट थियो। त्यसअघिसम्म म क्रिकेट हेर्दिनथेँ, बुझ्दिनथेँ। त्यसपछि मात्र क्रिकेटप्रति मेरो रूचि बढ्यो।'
त्यही बेला आफूले दयाहाङप्रति धेरै जिज्ञासा राखेको स्मरण गर्दै प्रकाशले अगाडि भने, 'पहिलोचोटि भेट्दा नै मैले दाइलाई फिल्म, नाटक र साहित्यबारे एकदमै धेरै प्रश्न सोधेको थिएँ। दाइले सबै कुरा कस्तो मज्जाले बताउनुभएको थियो। अहिले पनि त्यो क्षण सम्झँदा राम्रो लाग्छ। समाजका विषय र विविध आयाममा रहेर कुरा गर्दा मलाई सधैं आनन्द आउँछ।'
त्यसपछि प्रकाशले दयाहाङ काठमाडौं आएपछिको सुरूआती समय र अन्यसँगको संगतबारे जिज्ञासा राख्दै सोधे, 'दाइ भर्खर काठमाडौं आउँदा अग्रजहरूसँगको संगत कस्तो रह्यो? जसरी मैले हजुरलाई भेट्नेबित्तिकै फिल्म र नाटकबारे जान्न चाहिहालेँ, त्यस बेला हजुरको स्वभाव कस्तो थियो?'
जबाफमा दयाहाङले आफूले साहित्य र फिल्म क्षेत्रका धेरै अग्रजसँग संगत गरे पनि स्वभावका हिसाबले प्रश्न सोध्न डर लाग्ने गरेको बताए।
'त्यो समय मेरो स्वभाव र अरू धेरै कारणले होला, प्रश्न सोध्न डर लाग्थ्यो,' उनले भने, 'म उहाँहरूका कुरा सुनेर मात्र बस्थेँ। त्यो बेला प्रश्नै थिएन जस्तो पनि लाग्छ। हामीलाई प्रश्न गर्न हुँदैन भन्ने भनेर सिकाइएको थियो कि जस्तो पनि लाग्छ। अहिले जसले पनि प्रश्न गर्छन्, त्यो समय फरक थियो। समय, भोगाइ र स्कुलिङकै कारण होला!'
फिल्मको छायांकन सेटमा पनि दयाहाङ र प्रकाशबीच समकालीन समय सन्दर्भलाई लिएर धेरै कुरा हुन्थे।
दयाहाङसँगको कुराकानीमा प्रकाशले आफ्नो सामाजिक र साहित्यिक चेतबारे भने, 'जब मैले एसएलसी दिएँ, मेरो संगत स्थानीय लेखक, पत्रकार, विश्लेषकहरूसँग बढी भयो। म उहाँहरूसँग बसेर कुरा गर्थेँ। आज मभित्र धेरथोर सामाजिक, राजनीतिक, साहित्य–कला चेत छ, त्यो त्यही संगत र भेटघाटबाट सुनेर सिकेको हो। उहाँहरूकै कुरा सुन्दै, उहाँहरूलाई प्रश्न गर्दै सिकेको हो।'
पहिलो भेटमै आफूले दयाहाङबाट फिल्म र नाटकबारे धेरै बुझ्न खोजेको प्रकाशको भनाइ थियो।
'अग्रजहरूले आफ्नो भोगाइ आनन्दले भनिरहेको सुनेको हो। मलाई पनि त्यस्तै आनन्दले आफ्नो भोगाइ भनूँ भन्ने लाग्छ। तर भन्न आउँदैन,' दयाहाङले भने।
'मिरमिरे' मा किन?
कुराकानीमा प्रकाशले 'मिरमिरे' फिल्म छान्नुमा दयाहाङको उपस्थितिले पनि भूमिका खेलेको बताए।
उनले भने, 'यो फिल्म छान्नुका पछाडि यसमा दयाहाङ दाइ हुनुहुन्छ भन्ने पनि हो। हुन त कथा, पात्रमा काम गर्ने कुरा मुख्य हो। तर टिममा को–को हुनुहुन्छ भन्नेले पनि प्रभाव पार्छ। मेरो सन्दर्भमा दाइसँग अलिकति भए पनि संगत गरौं भन्ने थियो। एकदमै राम्रो अनुभव भयो।'
पछिल्लो समय दयाहाङका फिल्म धमाधम रिलिज भइरहेका हुन्छन्। यही सन्दर्भमा प्रकाशले जिज्ञासा राखे, 'धेरै काम भयो भन्ने कुरा पनि आउँछ? समग्रमा अहिले कसरी काम गर्नुहुन्छ?'
जबाफमा दयाहाङले भने, 'सतही रूपमा हेर्दा सिनेमाको कथा एउटै एउटै लाग्न सक्छ। तर मलाई मज्जा लाग्ने कुरा विभिन्न भेगको कथा आउँछ। त्यसले मलाई आकर्षित गर्ने हो।'
'मिरमिरे' को केन्द्रमा बाबुछोरीको कथा छ। दयाहाङ यो फिल्ममा अभिनय गर्नुको कारणबारे भन्छन्, 'फिल्ममा बुबाले छोरीका लागि एउटा खास कुरा लुकाउँछ। मलाई त्यो इमोसनसँग खेल्न मन लागेको हो। छोरीलाई मुख्य कुरा ढाँटेर, खास कुरा लुकाएर आफै रमाउनु! छोरीको खुसीका लागि बाबुको त्यो इमोसन कसरी व्यक्त गर्न सकिन्छ भन्ने अनुभव हासिल गर्न खोजेको हुँ।'
फिल्मको प्रस्ताव लैजाँदा दयाहाङ सुरूमा सोध्छन्– केका लागि बनाउने?
दयाहाङ राई फिल्मको मूल्य व्यापारसँग मात्र नजोडिने बताउँछन्।
तत्कालीन समयमा बक्स अफिसमा राम्रो गर्न नसकेका कतिपय फिल्मको चर्चा पछिसम्म पनि हुन सक्ने उनको धारणा छ। फिल्म चल्दा धेरै खुसी हुने र नचल्दा धेरै दु:खी हुने स्वभाव आफ्नो नरहेको उनले बताए।
कुराकानीमा प्रकाशले सोधे, 'दाइ मैले फिल्म बनाउँदै छु भनेर प्रस्ताव ल्याएँ भने के भन्नुहुन्छ?'
यसमा दयाहाङको प्रश्न हुन्छ, 'तपाईं फिल्म केका लागि बनाउँदै हुनुहुन्छ?'
उनी जसले आफूले भन्न मन लागेको कथा इमानदारीका साथ भन्छ, ऊ सफल हुने बताउँछन्।
दयाहाङले 'जारी' को सन्दर्भ जोड्दै यसको पहिलोभन्दा दोस्रो भाग आफ्नो लागि विशेष रहेको बताए। त्यसको कारणबारे उनले भिडिओमा खुलेर बताएका छन्।
यी दुईले फिल्मको पात्र र मनोविज्ञानबारे पनि कुरा गरेका छन्।
प्रकाशको प्रश्न– राजनीतिमा आऊँ कि भन्ने कहिल्यै सोच्नुहुन्न?
'दाइले नेपाली फिल्मको शैलीमा परिवर्तन ल्याउनुभयो। त्यो एक किसिमको विद्रोह नै हो। आम मान्छेको कथासहित आउनुभयो। समाजको विविधतासहित आउनुभयो,' प्रकाश भन्छन्।
पछिल्लो समय समाजको विविधता कलामार्फत आइरहेको र आम मानिसलाई बुझाइरहेको तर नीति निर्माण तहमा अहिले पनि समस्या रहेको उनको बुझाइ छ।
'अहिले एउटा पूर्वेली भाषा मिसिएको फिल्म लिएर सेन्सर जानुभयो भने यो भएन भनिदिन्छ, अर्थ खुलाउन भनिदिन्छ। पूर्वको राई समुदायको शब्द अर्कोलाई गाली लाग्न सक्छ। हामीले अलिकति जातीय फिल्म बनायौं भने यो भन्न पाइँदैन भनेर रोक लगाइन्छ,' प्रकाशले रचनात्मक र नीतिगत तहमा परिवर्तनको आवश्यकता औंल्याउँदै अगाडि भने, 'हामीले रचनात्मक हिसाबले त परिवर्तन गर्यौं। अब त्यहाँ गएर नीतिगत रूपमा पनि परिवर्तन गर्नुपर्नेछ। समाजको विविधता, भाषा बुझ्ने मान्छे सेन्सरमा जानुपर्नेछ।'
प्रकाशले दयाहाङलाई सोधे– 'दाइलाई म पनि राजनीतिमा जाऊँ, संसदमा जाऊँ, फिल्मबारे बुझाऊँ, समाजको कथा जस्तो हो, त्यस्तै देखाउन पाउनुपर्छ भनेर बुझाऊँ भन्ने लाग्दैन?'
यसमा दयाहाङको जबाफ के रह्यो?
हेर्नुहोस्, दयाहाङ राई र प्रकाश सपूतको भिडिओ कुराकानी सेतोपाटी कन्भरसेसनमा —
-1756446574.jpg)
-1746009348.jpg)
