जसले 'ब्रेक' गरिन् दोस्रो विश्व युद्धको खबर

चुनाव
  • Get News Alerts

tata
 
हावाको एउटा यस्तो झोँका आयो, जसले पत्रकार क्लार होलिङग्रोथलाई यो शताब्दीकै सबभन्दा ठूलो ‘स्कुप’ समाचार दिएर गयो।
 
युद्ध पत्रकारितामा निकै ख्याति कमाएकी होलिङग्रोथ त्यसबेला बेलायती अखबार ‘द डेली टेलिग्राफ’ की संवाददाता थिइन्। उनले आफ्नो यो पहिलो जागिर खान थालेको एक साता पनि भएको थिएन।
 
सन् १९३९ को त्यो दिन निकै ठूलो हावाहुरी चलेको थियो। होलिङग्रोथ जर्मनीको ग्लाइविचबाट एक्लै गाडी हाँकेर पोल्यान्डको क्याटोविस जाँदै थिइन्। बत्तीस किलोमिटर दुरीको यात्रा थियो। उनी लगभग जर्मनी र पोल्यान्डको सीमा हुँदै हुइँकिरहेकी थिइन्। जर्मन भूमितर्फको एउटा उपत्यकालाई चारैतिर त्रिपालले बारिएको थियो।
 
त्यही बेला जोडले चलेको हावाहुरीले त्रिपालको एउटा भाग उडाइदियो। त्यसभित्र जे दृश्य उनले देखिन्, त्यो एक पत्रकारको निम्ति हुटहुटी जगाइदिन पर्याप्त थियो।
 
त्यहाँ ठूलो संख्यामा जर्मन सेना तैनाथ थियो। सयौंको संख्यामा ट्यांकहरू थिए। हतियारबन्ध गाडीको लस्कर थियो।
 
त्यतिबेला जर्मनी कुनै ठूलो सैन्य कारबाहीको तयारीमा लागेको छ भन्ने होलिङग्रोथलाई थाहा थियो। उनको मनमा खुल्दुली जाग्यो। दिमागका तन्तुहरू सक्रिय भए। उनले तुरुन्तै पोल्यान्डको कुनै भू–भागमा गाडी रोकिन्। र, आफ्ना सम्पादकलाई फोन गरिन्।
 
सन् १९३९ अगस्ट २८ को त्यो दिन होलिङग्रोथले पोलिस सीमाबाट टिपाएको समाचार नै आखिरमा यो शताब्दीकै सबभन्दा ठूलो ‘स्कुप’ साबित भयो।
 
अर्को दिन ‘द डेली टेलिग्राफ’ मा प्राथमिकतासाथ छापिएको त्यो समाचारलाई अर्को बेलायती अखबार ‘द गार्जियन’ ले सन् २०१५ मा ‘आधुनिक समयको सम्भवतः सबभन्दा ठूलो स्कुप’ भनेको छ।
 
उनको स्कुपलाई सही साबित गर्दै सेप्टेम्बर १ मा जर्मनीले पोल्यान्डमाथि आक्रमण गर्यो। यो नै दोस्रो विश्वयुद्धको सुरुआत थियो।
 
त्यसपछि झन्डै चार दशक टेलिग्राफ, गार्जियन, इन्टरनेसनल हेराल्ड ट्रिब्युन र वालस्ट्रिट जर्नलमा समेत लेखेकी होलिङग्रोथको यही मंगलबार हङकङमा निधन भएको छ। उनी १ सय ५ वर्ष पुगेकी थिइन्।
 
दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु हुँदैछ भन्ने ‘स्कुप’ मात्र होइन, युद्ध सुरु भयो भन्ने ‘स्कुप’ समाचार लेख्ने पनि होलिङग्रोथ नै थिइन्। 
 
सेप्टेम्बर १ को झिसमिसे बिहानमा उनी पोल्यान्डको क्याटोविसस्थित आफ्नै क्वार्टरमा थिइन्। एक्कासि विस्फोटनको चर्को आवाज आयो। उनले झ्यालबाट बाहिर हेरिन्। जर्मन सैनिकबाट बमबारी सुरु भइसकेको र पर आगोका लप्काहरू उठेको उनले देखिन्।
 
होलिङग्रोथले तुरुन्तै राजधानी वार्सास्थित बेलायती दूतावासमा टेलिफोन गरिन्। 
 
‘युद्ध सुरु भयो,’ उनले चिच्याउँदै भनिन्।
 
‘साँच्चै हो?’ उताबाट सोधियो।
 
होलिङग्रोथले पछि यसबारे लेखेको समाचारअनुसार त्यसबेला बेलायती दूतावासका अधिकारीले उनको खबर पत्याएका थिएनन्। उनीहरू जर्मनीले आक्रमण गर्न अझै केही साता बाँकी छ भन्नेमा ढुक्क थिए। होलिङग्रोथलाई भने आफ्नो खबरप्रति कुनै शंका थिएन, किनकि उनकै आँखैसामु जर्मनीले पोल्यान्डमाथि धावा बोलिसकेको थियो। 
 
उनले बेलायती दूतावासका अधिकारीलाई विश्वस्त पार्न टेलिफोनको रिसिभर झ्यालनजिक लगिन्। र, बाहिर भइरहेको गोलाबारीको आवाज सुनाइदिइन्। 
 
दूतावासले त्यसपछि बल्ल युद्ध सुरु भएको खबर पत्यायो।
 
आफ्नो सम्पादकलाई पनि उनले यसैगरी विश्वास दिलाइन्।
 
अर्को दिन टेलिग्राफमा युद्ध सुरु भएको समाचार छापियो, जुन होलिङग्रोथको जिन्दगीको अर्को ठूलो ‘स्कुप’ थियो।
 
त्यसपछिको आफ्नो ४० वर्षे करिअरमा होलिङग्रोथले संसारका ठूल्ठूला युद्ध र गृहयुद्ध पछ्याएकी छन्। जुन देश संकट वा युद्धमा घेरिन्थ्यो, उनी त्यही ठाउँको समाचार संकलन गर्ने जिम्मा लिन्थिन्। उनले भनेकी छन्, ‘जोखिमपूर्ण ठाउँमा नै राम्रो समाचार भेटिन्छ।’
 
उनले सबभन्दा पहिला त आफ्नै ‘स्कुप’ समाचार पछयाउँदै पूर्वीयुरोप, बाल्कन्स र उत्तरी अफ्रिकाबाट दोस्रो विश्वयुद्धको रिपोर्टिङ गरिन्। त्यसपछि ग्रिक र अल्जेरियन गृहयुद्ध, अरब र यहुदीबीचको युद्ध, भियतनाम युद्ध लगायत थुप्रै द्वन्द्वबारे उनले समाचार लेखेकी छन्। उनले आफ्नो पत्रकारिताको करिअर नै सैनिकजस्तो युद्धभूमिमा बिताइन् भन्दा फरक पर्दैन। 
 
उनी सन् १९६५ मा भारत–पाकिस्तान युद्धको पनि रिपोर्टिङ गर्न चाहन्थिन्। तर, भारतीय सेनाले उनलाई युद्धग्रस्त क्षेत्रमा जान अनुमति दिएन। उनले आफ्ना पुराना मित्र इन्दिरा गान्धीसँग अनुरोध गरिन्। त्यतिबेला भारतका सूचना तथा सञ्चार मन्त्री रहेकी गान्धीले होलिङग्रोथका लागि सेनाबाट अनुमति दिलाइन्। 
 
भियतनाम युद्धको रिपोर्टिङ गर्दा गोली लागेर उनको झन्डै मृत्यु भएको थियो। गोली एक इन्चको दुरीमा उनको टाउको छलेर पार भएको थियो। त्यति ठूलो जोखिम मोलेर उनले आखिरमा त्यत्तिकै ठूलो ‘स्कुप’ पनि लेखिन्। 
 
भियतनाम युद्धकै क्रममा सन् १९६८ मा टेलिग्राफका लागि लेखेको समाचार त्यतिबेलाको निकै ठूलो ‘स्कुप’ बनेको थियो। उनले संयुक्तराज्य अमेरिका भियतनामसँग शान्तिवार्ता सुरु गर्दैछ भन्ने समाचार ‘ब्रेक’ गरेकी थिइन्। नभन्दै, त्यसै वर्ष पेरिसमा शान्तिवार्ता सुरु भयो, जुन १९७३ मा सकिएको थियो।
 
युद्ध समाचारका अतिरिक्त वैदेशिक मामिलामा पनि उनको विशेष दखल रह्यो। उनी चीनमै रहेर रिपोर्टिङ गर्ने पहिलो पश्चिमी पत्रकार हुन्। उनी द टेलिग्राफका लागि सन् १९७३ मा बेइजिङ ब्युरो प्रमुख भएर गएकी थिइन्। 
 
होलिङग्रोथले एक अन्तर्वातामा भनेकी छन्, ‘संसार घुम्नबाहेक अरू केही कुरामा मैले खुसी महशुस गरिन्।’
 
एउटा सानो झोला बोकेर यात्रामा निस्कन रुचाउने होलिङग्रोथले झोलामा रहने सामग्री पनि अन्तर्वार्तामा खुलाएकी छन्। उनको झोलामा टुथब्रस, टाइपराइटर र आवश्यक परे एउटा रिभल्भर मात्र हुन्थ्यो। उनले रिपोर्टिङका क्रममा धेरै रात ट्रकमा बिताइन्। सैनिकहरूले खनेको सुरुङमा पनि उनका कयौं रात बिते। एकचोटि जाडो याममा मरुभूमिको चिसोबाट बच्न उनले टाउकोबाहेक बाँकी सबै जीउ बालुवामुनि पुरिएर रात काटेकी थिइन्। रिपोर्टिङका ती कठिन समयका लागि आफूलाई अभ्यस्त तुल्याउन उनी सामान्य समयमा पनि सुविधाबाट टाढै बस्न रुचाउँथिन्। कतिसम्म भने, हङकङस्थित आफ्नो घरमा पनि प्रायः खाटको मुलायम ओछ्यान छाडेर भुइँमा सुत्थिन्।
 
करिब २० वर्षअघि आँखाको ज्योति नगुमेको भए जिन्दगीको अन्तिम घडीसम्म संसार घुमेरै बिताइदिने उनको विचार थियो। ‘मलाई युद्धभूमिमा जान र त्यहाँबाट समाचार लेख्न निकै चाख लाग्थ्यो,’ उनले सन् २०११ मा आफ्नो सयौं जन्मदिनको पूर्वसन्ध्यामा टेलिग्राफलाई दिएको अन्तर्वार्तामा भनेकी छन्।
 
चुनौतीपूर्ण काममा रमाउने स्वभाव भएकी होलिङग्रोथले सन् १९८९ मा ८० वर्षको उमेरमा जे गरिन्, त्यसले संसारकै ध्यानाकृष्ट गरेको थियो। चीनको तियानमेन चोकमा भएको नागरिक प्रदर्शनमाथि सरकारले गरेको दमनको विरोधमा उनी दुई हातखुट्टाले च्याप्प समातेर ल्याम्पपोस्टमाथि उक्लेकी थिइन्। समाचार संकलन वा अन्य कार्यक्रममा भाग लिँदा ६० वर्ष सफारी सुट मात्र पहिरिएकी होलिङग्रोथले त्यस दिन तियानमेन चोकको ल्याम्पपोस्टमा चढ्दा पनि त्यही लुगा लगाएकी थिइन्। त्यतिबेला तियानमेन चोकमा विरोध गरिरहेका नागरिक ठूलो संख्यामा मारिएका थिए।
 
मध्य–बेलायतको केनिङटनमा सन् १९११ अक्टोबर १० जन्मिएकी होलिङग्रोथ सानै उमेरमा आफ्नो बुबालाई पछ्याउँदै बेलायत र फ्रान्सका ऐतिहासिक युद्धभूमिहरू पुगेकी थिइन्। उनका बुबा जुत्ता कारखाना चलाउँथे। ती ऐतिहासिक युद्धभूमिको भ्रमणलाई उनले आफ्नो जिन्दगीकै अविश्वमरणीय क्षण भनेकी छन्। सायद त्यही भएर, उनले कुनै देशको सिपाही नहुँदा–नहुँदै पनि आफ्नो जिन्दगी नै युद्धभूमिमै बिताइन्। 
 
उनले जुन करिअर छानिन्, त्यसमा उनको परिवारको समर्थन भने थिएन। आमाबुबा त उनले घरजम गरेको हेर्न चाहन्थे। तर, होलिङग्रोथको मनमा अर्कै धून सवार थियो। परिवारकै करकापमा एक जना केटासँग बिहको कुरा छिनिसकेपछि उनले त्यो सम्बन्ध तोडेर घोषणा गरिन्, ‘म पत्रकार बन्छु।’
 
‘मेरी आमालाई पत्रकारिताप्रति एकरत्ति रुचि थिएन,’ उनले टेलिग्राफसँगको अन्तर्वार्तामा भनेकी छन्, ‘उहाँलाई पत्रकारले सही कुरा लेख्छन् भन्ने विश्वास नै थिएन।’
 
छोरीले लेखेका समाचार पढेर र उनले पत्रकारितामा पुर्याएको योगदानले उनलाई पछि आफू गलत रहेछु भन्ने लाग्यो होला, सायद।
 
होलिङग्रोथले चारवटा किताब पनि लेखेकी छन्– ‘द थ्री विक्स वार इन पोल्यान्ड’ (१९४०), ‘देयर इज अ जर्मन जस्ट बिहाइन्ड मी’ (१९४२), ‘द अरब एन्ड द वेस्ट’ (१९५२) र ‘माओ एन्ड द म्यान एगेन्स्ट हिम’ (१९८५)।
 
होलिङग्रोथले आफ्ना पछिल्ला अन्तर्वार्ताहरूमा भनेकी छन्, ‘म वृद्ध हुँदै गए पनि संसारमा जहाँसुकै युद्धहरू भइरहेका छन्।’ तर, ती युद्धको रिपोर्टिङ गर्न बोलाइँदैन भन्ने उनलाई थाहा थियो। तैपनि, उनी जिन्दगीको अन्तिम घडीसम्म पासपोर्ट र जुत्ता आफू सुत्ने ठाउँ नजिकै राखेर तम्तयार बसिन्। के थाहा, जानै पो पर्ने हो कि!
Hyundai
nic asia
mahindra

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

थप समाचार

  • हुकिङ गरी विद्युत चुहावट गर्ने २६ पक्राउ

    हुकिङ गरी विद्युत चुहावट गर्ने २६ जनालाई आज पक्राउ गरी नेपाल विद्युत प्राधिकरण वितरण केन्द्र लहानले जरिवाना तिराएको छ । प्राधिकरणका कर्मचारी र प्रहरीको संयुक्त टोलीले अनुगमनको क्रममा जिल्लाको विभिन्न स्थानमा विद्युतीय सामग्रीसहित पक्राउ परेका २६ जनाबाट एक लाख ४३ हजार रुपैयाँ जरिवाना असुल गरेको छ ।

  • क्षतिपूर्ति विवादका कारण सेवाग्राही सञ्चारविहीन अवस्थामा

    नेपाल टेलिकम कार्यालय जनकपुर र एकीकृत सहरी विकास आयोजनाबीच देखिएको क्षतिपूर्ति विवादका कारण डेढ हजारभन्दा बढी सेवाग्राही सञ्चारविहीन भएका छन् । आयोजनाले बाटो विस्तार र नाला बनाउने क्रममा नेपाल टेलिकमको भूमिगत तथा एरियल तामाको तार र अप्टिकल फाइवर तारको नेटवर्कमा क्षति पु¥याएकाले सो अवस्था सिर्जना भएको हो ।

  • भोलि काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक विदा

    भोलि काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक विदा

    सरकारले भोलि बिहिबार उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको छ। रातो मत्स्यन्द्रनाथको भोटो देखाउने जात्रा परेकाले भोलि काठमाडौं उपत्यकामा मात्र सार्वजनिक विदा हुने भएको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ।

  • नदी उत्खननमा वैज्ञानिक प्रणाली अपनाइने

    झापा जिल्लामा भएका नदीबाट अगामी आर्थिक वर्षका लागि गरिने उत्खननका लागि वैज्ञानिक प्रणाली लागू गरिने प्रमुख जिल्ला अधिकारी उत्तरकुमार खत्रीको अध्यक्षतामा मङ्गलबार बसेको बैठकले निर्णय गरेको छ ।नदीको जथाभावी उत्खनन कार्यले स्थानीयवासीले विरोध मात्र होइन प्रतिकार गर्ने, महेन्द्र राजमार्गसँग जोडिएका कन्काई पुल, निन्दा पुल र विरिङ पुल खतरामा पर्न जाने, कतिपय धार्मिक महत्व एवम् पर्यटकस्थल जोखिममा पर्ने र सिँचाइका लागि प्रयोग हुने कुलो पैनी एवम् नहर सुक्न थालेपछि यस्तो निर्णय गरिएको हो ।

  • जुम्लाको जिल्ला प्रहरी कार्यालयमै खानेपानीको हाहाकार

    ग्रामीण दुर्गम बस्तीका त कुरै छोडौँ, जिल्ला प्रहरी कार्यालय जुम्लामा लामो समयदेखि पानीको हाहाकार छ । द्वन्द्वकालमा भत्केको जिल्ला प्रहरी कार्यालय जुम्ला पुनःनिर्माण हुँदाको बेलादेखि खानेपानीको व्यवस्थापन नगरिँदा यो समस्या बढ्दै भएको हो । हाल २०० को सङ्ख्यामा प्रहरी जनशक्ति बहाल रहेको र बेलाबेलामा बढ्दै जाने गरेको तर खानेपानी जुगाड गर्ने पहलले सार्थकता नपाएकाले सिङ्गो प्रहरी सङ्गठन समस्यामा परेको प्रहरी निरीक्षक मुकुन्द रिजालले दुखेसो गरे।

Hyundai

लोकप्रिय

vianet

सूचनापाटी