जिरो सेन्टिग्रेडमा जमेको मेरो अभागी खप्पर

  • Get News Alerts

म पछिल्लोपटक कैले रुन पुगेको थिएँ, थाहा छैन। कुन विरह लाग्ने संस्मरणद्वारा 'आघात' पुगेर म धित मरुन्जेल रूएँ हुँला? त्यो पनि बिर्सेँ। यद्यपि म सोचमग्न भएको कुरा नकार्न किमार्थ सक्दिन। युगको पराकाष्ठले थोपरेर आफ्नै आँखा वरिपरि नचाइदिएको दृश्य रोग,शोक अनि भोक। मानिसहरु भन्छन्- 'शोकलाई शक्तिमा बदलौँ।'  जबसम्म समाजमा व्याप्त भोक र रोग साम्य हुन सक्दैन, तबसम्म कुनै पनि शोक शक्तिमा बदलिन सक्दैन।

हामी चाहेर पनि शोकलाई शक्तिमा बदल्न सकिरहेका छैनौँ। कर्णालीको 'नुन' आन्दोलन अझै सकिएको छैन। न राप्ती 'युरिया' मल मागेर थाकेको छ। न 'महाकाली' मा बाढी थामिएर बालबालिका बुटामाथि चढेर बाँच्ने क्रम रोकिएको छ। नेपाल आमाको रित्तो काखको बदला तिनको भोको पेट पनि त भर्न सकेनौँ। भुपी शेरचको एउटा जिउँदो बिम्ब छ- 'रातभरि उपियाँले टोक्छ, दिनभि रुपियाँले टोक्छ'। कोठामा बसेर जब म गाउँका भोकानाङ्गा बस्तीहरुको याद गर्छु, तब मेरो अघाएको पेट देखेर केबल घृणा जाग्छ।

यो प्रदेश गोंगबु बसपार्क। दशैँ मनाउन घर फर्कने यात्रुको लाइन निकै लामो होलाजस्तो कि यहाँ बैंकमा हुन्छ। वास्तवमा दशैँ खाडीबाट पठाइन्छ। अण्डा टिप्नेदेखि डण्डा चलाउनेसम्मको काम हुन्छ। हरेक नेपालीको टाउकोमा सरकारी ऋण त छँदैछ। युगको भारी बोकेर एउटा कलिलो युवा, वयस्क र बृद्धको टाउको संसारमा चम्किरहेको छ। मुलुकमा मानवीय मूल्य गुमेका राजनेता केवल जूनकिरीझैँ देखिनुहुन्छ। घरमा साहु तमसुक सिरानीमा हालेर अनिँदो बसेको हुन्छ। सरकार यस वर्षको 'रेमिट्यान्स' सोचे जति नभित्रिएकोमा दुख व्यक्त गर्छ।

हिमाल नै नभएका देशहरु हिमालको मुहानबाट भरेको पानी भन्दै हाम्रै देशको हिमाल अंकित स्टिकर टाँसेर 'मिनरल' पानीको बोटल मेरै आँखाअगाडि बेचेको देखेको छु। इजिप्टमा माछापुछ्रे छैन। हामी नेपाली छातीभरि हिमाल बगाउँछौ तर कुवाको पानीमा लोटा डुबाएर बर्सौँदेखि हाम्रो पहाड आफ्नो प्यास मेटाउँछ। मुलुकको मुख्य सहर काकाकुल छभन्दा पनि हुन्छ। देश लाल्टिन र टुकी बालेर बिजुलीको कथा ओकल्छ। हामीसँग सेती नदी पनि छन्। काली नदी पनि छन्। सानी भेरी पनि छन्। ठूली भेरी पनि छन्। अरुण किनार छन्। तमोर किनार छन्। तर पनि बिजुलीबत्ती छैन । सबै थोक भएर पनि नभएजस्तो गरी शिर झुकाउनु किन परिरहेको छ?

असल नागरिकले आआफ्नो भूमिका खेल्ने हो भने कानुनी राज्यलाई व्यवस्थित गर्न सकिन्छ। कानुनी राज्यको मर्यादाबिना कुनै पनि समाज र मुलुकको हित हुँदैन। चोर पुलिसजस्तो हुनुभएन। पुलिस चोरजस्तो देखिनु भए । दोकानदारको पाथी मानाजस्तो नापिनु भएन। तराजु ढकजस्तो हुनुभएन। कवि कलाकारजस्तो र कलाकार पत्रकारजस्तो हुनु हुँदैन। आआफ्नो खुबी, इमान र ज्ञान मुताबिक आफ्नो काम आफैँ गरौँ। अरुको काम आफू नगरौँ भन्ने चेतनाको विकास जनजनमा पुग्नुपर्छ। अनि मात्र देश काल,परिस्थितिअनुसार आफू पनि चल्न सकिन्थ्यो र आफूसँगै देश चल्थ्यो तर मेरो देशमा त किसान पनि स्तम्भकारजस्ता छन्। नेता व्यापारीजस्ता छन् र व्यापारी किसानजस्ता छन्।

कुनै युगको अवलोकनकारी म तीन किलोमिटर लामो घाइते तथा अंगभंग मानिसको लाइन देख्दा कहिल्यै हतोत्साहित भइन। मानौँ म आन्दोलनकारी। आजकल आधा किलोमिटर 'सीमा-स्तम्भ' सारिएको अखबार हेर्दा अनायासै आँखा रसाउँछन्। मुटुमा घुंघेरुको काँडा पलाउँछ। फोक्सो फुलेर हावा भरिएको बेलुनजस्तो हुन्छ। स्वास फेर्न कठिनकठिन जस्तो लाग्छ। म देशदुनियाँको पिर बेसाइ माग्छु। मानौँ कि मेरो देशको मुहारलाई टाउकोमाथि बोकेर राजमार्गमा उभिएको छु। 

म फोस्रो मनुवा। पद र प्रतिस्ठाबिहीन एक नेपाली नागरिक। उपादेयता सकिएको सीमान्कृत सपना म। मसँग केवल गीतिकथा ओकलेर रत्नपार्कको भित्ताभरि कोर्न सकिने कोरा कल्पना छन्। अँ, मैले कतै पढेको थिएँ- 'देशलाई माया गर्ने मान्छे शहिद भएछ, देशद्रोही पो मेरो देशको मालिक बनेछ।' यो बिम्ब कसले, किन, कुन उद्दश्य का साथ कोरेको थियो मलाई थाहा छैन। जसले कोरे पनि सुनौलो बिहानीको चाँदलाई कालो बादल छेक्न कहिल्यै छाडेन। यो अभागी टाउको पनि उस्तै। हाम्रा अनगिन्ती नेताको टाउको पनि उस्तै।

बिना कुनैप्रसंग 'सिगरेट-जोन' मा मैले मेडम (बोस) लाई सोधेको थिएँ- 'तपाईँले सल्काइरहेको 'मारबल' चुरोटबाट उडिरहेको धुँवा र मेरो देशको मुख्य चोक सडकमा टायरबाट निस्कने धुवाँमा के त्यस्तो तात्विक अन्तर छ?' मुखको धुँवा आकाशतिर फ्याँक्दै उहाँले भन्नुभएको थियो, 'मैले तानिरहेको चुरोटको धुवाँले मेरो फोक्सो बिगार्छ,  अनि म मर्छु। यदि तिम्रो देश नेपालमा टायरको धुवाँ उड्छ भने यसले देशको मुटु बिगार्छ। देशको मुटु बिग्रेमा देशबासीको रक्तसंचार रहँदैन।'

मेडमको मन्तब्य सुनेपछि मैले पखेटामा पानी परेपछि कुखुराजसरी हल्लिन्छ, सोहीअनुरुप टाउको हल्लाए। मलाई सहरको चोकमा गोरखकाली 'टायर' बालेर गाउँतिर चन्दा संकलन गर्न डुलेको याद ताजा भयो। न्यायप्रेमी जनसमुदाय भनिकन थुप्रै अन्यायपूर्ण काम गरेको सम्झना आयो। जस्तो कि सडकमा रुख ढाकेर यात्रुको बाटो बन्द गराइयो। नेपाल खुला छैन! म अलिकति भावुक मान्छे। यो कविता-सविताको मन। टाउकोमा बोकेको यो सामाजिक पाप आँफ्नै आँगन खनेर साततले मन्दिर बनाए पनि पाप मेटाउन सकिँदैन थियो, यदि म आस्तिक हुँदो हुँ त। मेरो टाउको पुन:हल्लियो। धन्य नास्तिक छु। धड्कनमा केही बेताल छ। मुटु काँपिरहेको छ।

हो, मेरो टाउको हल्लियो। किन्तु मानिसको टाउकोमा गुरुत्व आकर्षण हुँदो हो त संसारका दर्दनाक दुख जति सबै तानेर बागमतीमा बगाउन पाइन्थ्यो। अनि खुसीसँग अमन-चयनको श्वाश फेरिन्थ्यो। होला कि भनेर आफ्नो टाउकोमाथि अनेक झन्झट बोकाइन्छ। जस्तोकि ऊ बेला आन्दोलन थियो। लहै-लहैमा लागेर आन्दोलनकारी 'भीमनाथ' को टाउको फुट्यो। अहिले आन्दोलनका आदेशकारी राजधानीमा आगो तापेर बसेका छन्। भीमनाथले भने टाउको मा लगाइएको 'टाँका' को खत जो छ- फोटो खिचेर अस्ति मात्रै फेसबुकमा अपलोड गरेको थियो। भारतको चेरापुन्जीबाट ऊ बेतमास कराउँदै थियो। 

केही दिनअगाडि मात्रै यो पंक्तिकारको गृहजिल्ला बाग्लुङका माननीयले म खुदलाई छाँगाबाट खसाल्न पुगेथे। निकै इमान्दार भद्र कांग्रेसी थिए माननीय प्रकाश पौडेल। तर घाइतेको उपचार रकम किर्ते गरिकन गोजीमा हालेछन्। म अखबारमा उनको किर्तेकाण्ड पढेपछि चकित हुन पुगेँ। तिनले मलाई मायाले 'दिलु भाइ' भनेर बोलाउँथे। म दाइ-दाइ भनिकन तिनको सम्मानमा शिर झुकाउँथे। हेर्दा-हेर्दै माननीय बनेका दाजैको किर्ते काण्डले मेरो लाजको शिर झुकेको छ। यति खेर भीमनाथको टाँकावाला टाउकोलाई कति 'लाइक' पुग्यो होला?

यो लोकमा अनेक टाउको छन्। भीमनाथको टाँका मारेको टाउको त छँदै छ। अल्बर्ट आइन्स्टाइनको टाउको पनि छ जसले नागासाकीमा कहिल्यै बिरुवा उम्रन दिएन। महात्मा गान्धीजीको टाउको जो थियो, संसारलाई गान्धीवादको नयाँ दिशा प्रदान गर्यो। खगेन्द्र थापामगरको टाउको पनि छ। तिनको टाउको सानै भइकन पनि गिनिजको किताबमा संसारमा होचो मनुवा भनिकन नाम दर्ज गराउन सफल बने। खगेन्द्र संग्रौलाको टाउको पनि छ, जो एकबारको जुनीमा जीवन त्याग गरिहाल्न मन नलाग्दा अनेक कुथानीको रचना गर्न भ्याउँछ्न्। छविलाल ओझाको अभागी टाउको त छँदै छ। स्मरण रहोस् म छविलाल दाहालको टाउकोको कुनै प्रसंग कोट्टाउँदिन, मेरो फेरि टाउको हल्लिन्छ। पखेटामा पानी पर्दा कुखुरा हल्लिएजस्तो गरी।

म घनटाउके। पाँच ग्रामको जिब्रोमा सरस्वतीको बास हुन नसक्दा केवल पाँच किलोको टाउको ह्ल्लाउँछु। यो कुरा हुन्छ भन्दा। यो कुरा हुन्न भन्दा। राणाजीहरुले चलाख भई बोल्नेहरुको जिब्रो काटिदिन्थे रे! आमा भन्नु हुन्थ्यो- बोल्ने को पिठो बिक्छ नबोल्नेको चामल पनि बिक्दैन। म जमिनतिर भासिन लागेको अभागी तथा उद्देलित टाउको उचालेर बोल्न त खोज्छु। अहँ, सक्दिन। मानौँ मेरो वाक्य जिरो डिग्री सेन्टीग्रेडमा जमेको छ। यस्तै हुँदो रहेछ निर्धा मानिसको टाउको। राणाजीसँग लडेर कांग्रेसले जनजनको जिब्रोमा वाक्य भरिदियो। 'वाक' अधिकारलाई कानुनमा लेख्यो तर पनि हाम्रा आवाजहरु बुलन्द भई निस्कन सकेका छैनन्। उहिलेदेखि अहिलेसम्म। एउटा अभागी 'टाउको' को बयान कुनै अदालतको कठघरा मा उभिएको निमुखा प्रतिवादीको जस्तै छैन र?

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष

    नेपालमै पहिलो पटक पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विषयमा स्नातकोत्तर तह सञ्चालन गरी विद्यमान् पत्रकारिता शिक्षामा आमुल परिवर्तन गर्ने उद्धेश्यल २०५७ सालमा कलेज अफ जर्नालिजम् एण्ड मास कम्युनिकेसन (सिजेएमसी) स्थापना भएको हो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयले २२ वर्षदेखि पत्रकारिता विषयमा स्नातक तह सञ्चालन गरिरहेको तर स्नातकोत्तर तह सुरु गर्न नसकेको अवस्थामा सिजेएमसीले काठमाडौंको धापासीबाट तीन कोठा भाडामा लिएर सुरु गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो। २०५८ साल पुष २७ गते वरिष्ठ पत्रकार भारतदत्त कोइराला, प्राध्यापक र सिजेएमसीका विद्यार्थीबाट सामूहिकरूपमा कलेजको उद्धघाटन भएको थियो।

    डा. मञ्जुश्री मिश्र

  • कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर? कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर?

    ओली सरकार छँदै ज्ञवाली नेतृत्वको प्राधिकरणले कर्मचारी तान्न, धान्न र काम लगाउन नसक्ने पुष्टि भइसकेको थियो। कुनै पनि सार्वजनिक पदमा नियुक्ति गर्दा पार्टीप्रतिको वफादारीलाई केन्द्रमा राख्ने नगरेको भए ओलीले पहिले त ज्ञवालीभन्दा धेरै योग्य मानिसलाई प्राधिकरणमा ल्याउने थिए। भुलवश त्यस्तो मानिस नियुक्त भएको भए कार्य सम्पादन हेरेपछि फेरेर अर्को मानिस राख्ने थिए। 

    जीवन क्षत्री

  • माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको? माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको?

    माघीको मौकामा मालिकहरू गाउँमा गएर गरिब, सोझा अभिभावकलाई ललाईफकाई विभिन्न प्रलोभनमा पारेर, वर्षको सिर्फ एकजोर कपडा दिएर वा एकदम न्यूनतम पैसा दिएर ५ देखि २० वर्ष सम्मका छोरीलाई आफ्नो घरायसी काम गर्नका लागि कमलरीको रूपमा लैजाने चलन थियो। कमलरीको नाउँमा हजारौं थारू चेलीवेटीहरूको विभिन्न तवरले शोषण हँुदै आएको छ। उनीहरू श्रम शोषण, यौन शोषणमा परी मानसिक पीडा भोग्दै विक्षिप्त अवस्थामा मालिकको घरमा नारकीय जीवन जिउन विवश छन्। कुनै न कुनै बहाना पारेर चेलीवटीलाई अझैसम्म कमलरी बनाउने काम हुँदै आएको छ। यसलाई रोक्न समाजका हरेक सचेत नागरिक लाग्नु जरुरी छ। साथै राज्य पक्षबाट यी सामाजिक विकृतिपूर्ण कुप्रथालाई हटाउनका लागि ठोस कार्यक्रम अगाडि ल्याउनु पर्दछ। तर उनीहरुले अझैसम्म कमलरी परिचय पत्र समेत पाएका छैनन्।

    शत्रुघन चौधरी

साहित्यपाटी

  • खाम भित्रको माया खाम भित्रको माया

    मैले भनें– म थाकेकी थिएँ, यसो पल्टेको भुसुक्कै निदाएछु । ‘तिमी बद्लियौ।’ ‘मेल्वर्नको मौसम जस्तै भयौ भन्न खोजेको कल्याण?’ ‘तिमी नजिस्क त मसँग।’ ‘हुन्छ, त्यसो भए अर्कोसँग जिस्किन्छु नि त।’

    निरु त्रिपाठी

  • कसको सिन्दूर? कसको सिन्दूर?

    गएको वैशाखमा गिरानचौरतिर बिहे भएको रहेछ मस्यौरीको। रामदाइ घर फर्किएको खबर सुनेर मामाघर राउतगाउँ जाने बहाना बनाएर आएकी रहिछन् यता।  हुनु–हुनामी भइसक्यो। रिसाएर अथवा रोएर अब केही हुनेवाला थिएन। 'के गछ्र्यौ त अब?' रामदाइले सोधे।  'तिमी जे भन्छौ, त्यही गर्छु... !' उनले आँसु पुछ्दै भनिन्। 'जान्छ्यौ त मसँग?' रामदाइले खिरिल्याएर सोधे। मस्यौरीले मुन्टो हल्लाइदिइन्।

    प्रोल्लास सिन्धुलीय

  • जुग्री जुलुस जुग्री जुलुस

    तराईमा औलो उन्मूलन भयो। पहाडबाट मान्छे ओइरिए। त्यसबेला दाङका फाँटमा धान झुलेका थिए। पहेलपुर तोरी फुलेका थिए। र, तिनकै रङमा भूमिपुत्र थारूका अबोध मन खुलेका थिए। पहेलपुर तोरीको फूलसित बाजी लाग्दै जुग्री–जग्गु प्रेमको कोपिला लागेको थियो। दाङ झरेका शासक खलकका अाँखा पहेलपुर फाँटमा परे। थारू र अक्षर, थारू र राज्यसत्ताबीच गोरु बेचेको साइनो पनि थिएन। त्यसैले ‘शासक खलक’लाई ती फाँट कब्जा गर्न कुनै आइतबार कुर्न परेन।सिङ्गो पञ्चायत नै तिनका भएपछि छिनभरमै सारा फाँट आफ्नो बनाए। हेर्दाहेर्दै पहाडबाट झरेका शासक खलक जति जिम्दार भए भने थारू भूमिहीन।

    नवीन विभास

पाठक विचार

  • विकासको नाम जपी, माछो-माछो भ्यागुता बनाए

    हेर हाम्रा नेताले, आफैंलाई भुइ-फुट्टा बनाए। बिखन्डनको बाटो रोजी, न यता न उता बनाए ।   अनेकौ वाद तन्त्र भनी सधै जनता झुक्याइरहे, विकासको नाम जपी, ...

    डा. रबिन खड्का

  • हामी मधेसीबाट कहिले नेपाली हुने?

    lsquo;ल् उठनुस तपाईहरु, आ–आफनो झोलाहरु चेकजाच गराउनुहोस्’, यसरी जोडले आएको एक्कासी आवाजले म झस्केर उठेँ। उठेर देख्दा भर्खर हेटौडा, मकवानप...

    सुशीलकुमार साह

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट