चाडबाडका बेला खानामा गति नछाडौँ

  • Get News Alerts

विवेकानन्द सुरुका दिनमा शंकालु युक्तिवादी अर्थात तर्कशास्त्रीझँै थिए। उनीभित्र अध्यात्मको ठूलो प्यास त थियो नै, उनी गुरुको खोजीमा पनि थिए। दैवी विधान नै थियो– रामकृष्ण परमहंश र विवेकानन्दको मिलन। तर, यो मिलन सहज थिएन, चानचुने पनि थिएन। अविश्वास, शंका र तर्कले छेडछाडबीच पनि यो मिलन स्थायी चाहिँ थियो। रामकृष्णलाई विवेकानन्द नभै नहुने र विवेकानन्द पनि उनलाई पछ्याउने। सुरुमा रामकृष्णका कुरा र व्यवहार नपचे पनि विवेकानन्दले उनको पिछा छोडेनन्। रामकृष्णले पनि उनले जति खिसिटिउरी गरे पनि मनमनै उनीबाट हर्षित, पुलकित भइरहे। गुरुले शिष्यलाई खुबै प्रेम गरे, शिष्यले गुरुको खुबै परीक्षा लिए। यो अनुपम सत्य खुबै चाखलाग्दो छ, अध्यात्ममा यो विशिष्ठ गाथा छ– गुरु शिष्यको।

विवेकानन्दलाई युक्तिवाद र कोरा दर्शनशास्त्रवाट शान्ति मिलेन, चैन भएन उनलाई। सुरुमा ब्राह्मसमाजका अग्रजहरु तथा धार्मिक सम्प्रदायका नेतागणहरुसँग उनले अध्यात्मको प्यास मेटाउने सामथ्र्य खोजे तर पाएनन् उनीहरुबाट त्यो सामथ्र्य। अनपढ रामकृष्णले भने कुशाग्र तथा अति वुद्धिवादी विवेकानन्दसँग निर्धक्क अधिकार जमाएर वार्तालाप गरे र आफ्नो दिव्य अध्यात्म शक्तिले ती युक्तिवादी चंचल युवकको मन शान्त बनाए। सुरुमा आफूमा पलाएको यो शान्तिको आगमन भ्रम मात्र पो हो कि भन्ने लाग्यो विवेकानन्दलाई, तर समय बित्दै जाँदा शंका दुर हुदै गयो। विवेकानन्दमा यी मन्दिरको पुजारी गुरु रामकृष्णको अनुहारमा व्याप्त सदावहार आनन्द र शान्ति अनि आफूमा चाहिँ रहेको द्विविधा तथा उल्झनबीचको फरक र यो फरक अवस्था ल्याउने कारक तत्व वारे जान्ने जिज्ञासा उत्पन्न हुन थाल्यो र यो फरकको दुरी विस्तारै बुझ्न थाले। त्यसपछि उनले  रामकृष्णलाई ध्यान सिकाउन आग्रह गरे। रामकृष्ण हृदय प्रधान थिए, त्यसैले भक्तिमार्गी थिए। उनका शिष्य चाहिँ मस्तिष्क प्रधान थिए, त्यसैले उनी ध्यानमार्गी भए। शुरुमा रामकृष्णले विवेकानन्दलाई सम्झाए, ईश्वरले त्यो प्रार्थना सुन्छन् जुन प्रार्थना सच्चा हृदयको भावले गरिन्छ, भलै त्यो कायर प्रार्थना किन नहोस्! तिमीलाई ईश्वरको साकार रुपमा विश्वास छैन भने पनि जगतको नियन्ता वा परम सत्ताको रुपमा विश्वास गरेर पुकार गर, तिम्रो प्रार्थना सुन्छन्– तर सच्चा दिलवाट त्यो प्रार्थना हुनुपर्छ।

बिस्तारै रामकृष्णले ध्यानबारे पनि सिकाउँदै गए र विवेकानन्दमा आफ्नै देहबोध हुन छाड्यो। यो भनेको शरीर र मनको विकार हट्दै गयो, उनमा र आन्तरिक शान्तिको अनुभव पनि गहिरो हुन थाल्यो। यो सवैमा हुन्छ, यदि अभीप्सा र समर्पणले ध्यान ग¥यो भने यो अवश्य हुन्छ। यो घटित हुन्छ पक्का । तर पूर्वशर्त छन यसका, निश्चित आधार तयार हुनैपर्छ। जडता विस्तारै शुक्ष्मतामा रुपान्तरण हुनु पर्छ।

ध्यान शरीर र मनको शुद्धीबाट प्राप्त हुने शान्त र आनन्दको अवस्था हो। यो आन्तरिक स्वतन्त्रताको साधन पनि हो। स्वतन्त्रता, शान्ति र आनन्द सबैलाई चाहिएको छ। सुख र आनन्दका लागि परनिर्भर हुनुपर्ने र मनमा उठने तृष्णा र द्वन्द्वहरुले सदा मानिस अशान्त रहने, त्यो कहिलै पूरा पनि नहुने अनि आनन्दको खोजीमा झनझन बोझ र पिडामात्र खेप्ने जीवनको पुनरावृत्ति भैरहने दुष्चक्रबाट मुक्त हुन उपायको खोजी गरी महान ऋषिमुनीहरुले, योगीहरुले ध्यानको आविष्कार गरे। यसको अन्तिम गन्तव्य भनेको निर्वाण, मोक्ष, कैवल्य दर्शन वा ब्रह्म साक्षात्कार हो। नाम जे भने पनि शुद्ध–वुद्ध अवस्थाको प्राप्ति हो। यसमा साधकहरुले सुरुदेखि होश पु¥याउनुपर्ने कुरा यम–नियम वा शीलको पालना हो। यो पालना नभएर अनि सृजित ऊर्जा शक्तिको अपव्यय भएर मानिसको आध्यात्मिक उन्नति कमजोर हुन जान्छ। अभीप्सा पलाउँदैन, समर्पण र अभ्यास कमजोर हुन्छ। यो जग तथा आधारशीला हो ध्यानको।

यसमा खानपिनको ठूलो भूमिका छ। परिणाम र गुणस्तर दुवैलाई ध्यान दिनु पर्छ सदा सर्वदा साधकले। उच्च अवस्थाको प्राप्ति शारीरिक र नैतिक अनुशासन बिना सम्भव छैन। निरोगी जीवन तथा स्वस्थ जीवनका लागि सामान्य व्यक्तिहरुमा पनि यो जग मजवुत हुनु पर्छ। आसन्न चाडवाडहरुमा सबैले हेक्का राखौँ– के के खाने, कति खाने, कतिपटक खाने? जिब्रोले स्वाद खोज्छ अनि पेट अघाउँदैन। त्यही हो तृष्णाको जड रुप र उदाहरण। अझ मांश–मदिरामा रुचि हुनेहरुलाई त झन यो तृष्णाले नराम्ररी लखेटछ, त्यसैले चाडबाडको बेला खानपिनमा होश जगाउनु सबैका लागि कल्याणदायी छ। साथै एकैनाशको आहार विहार सदा भए अति उत्तम। चाडवाडका वेला खानपानमा केही गति छाडे पनि स्वस्थ्य र साधना नविग्रने गरी रुचि जाग्नुपर्छ। सबैको कल्याण होस्! मंगल होस्!

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • मुस्कान मिठो मिर्साको! मुस्कान मिठो मिर्साको!

    बिहान उठ्दा अन्नपूर्ण २ र ४ मुस्कराईरहेको थियो। करिब १५ मिनेटको बाटोमा रहेको भूमेथान(१६२० मि.) गयौ। जहाँबाट मिर्सा गाउ साह्रै सुन्दर देखियो। फर्किदा भेडी गोठ हुँदै गाउँ पुग्दा चिया र नास्ता तयार थियो। आमा समुहले बिदाई गर्नु भयो, हामी भने मिर्साको मिठो मुस्कान सम्झिदै ओरालो लाग्यौ।

    शुरेन्द्र राना

  • चक्मकाउँदै गरेको जैदी चक्मकाउँदै गरेको जैदी

    संसारले नयाँनयाँ आकार लिइरहेको बेला हाम्रा गाउँघरहरु किन अझँ पछि छन्, किन पछि पारिए? हाम्रा नेताहरुमा किन देश विकास गनुपर्छ भन्ने सोच पलाएन? आदि–आदि कुराले मलाई गाउँ पुग्दा पिरोल्छ। यस्ता अनेकन जिज्ञासा मलाई गाउँघरहरु डुल्दा हुन्छ। हाम्रा गाउँघरहरुलाई हामी बिर्सियौं भने, हामी कहिल्यै अगाडि बढ्न सक्दैनौँ। कारण, हामी सबैको अस्तित्व गाउँसँग जोडिएको छ भन्ने लाग्छ।

    आरके अदिप्त गिरी

  • सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष

    नेपालमै पहिलो पटक पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विषयमा स्नातकोत्तर तह सञ्चालन गरी विद्यमान् पत्रकारिता शिक्षामा आमुल परिवर्तन गर्ने उद्धेश्यल २०५७ सालमा कलेज अफ जर्नालिजम् एण्ड मास कम्युनिकेसन (सिजेएमसी) स्थापना भएको हो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयले २२ वर्षदेखि पत्रकारिता विषयमा स्नातक तह सञ्चालन गरिरहेको तर स्नातकोत्तर तह सुरु गर्न नसकेको अवस्थामा सिजेएमसीले काठमाडौंको धापासीबाट तीन कोठा भाडामा लिएर सुरु गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो। २०५८ साल पुष २७ गते वरिष्ठ पत्रकार भारतदत्त कोइराला, प्राध्यापक र सिजेएमसीका विद्यार्थीबाट सामूहिकरूपमा कलेजको उद्धघाटन भएको थियो।

    डा. मञ्जुश्री मिश्र

साहित्यपाटी

  • शालिकहरुको उपत्यका शालिकहरुको उपत्यका

    गुँरासका रिफ्लेटहरु परेको मेरा आँखालाई
    सहरको श्मशानतिर डोहो¥याउँदा,
    आँखिभौंलाई घरको ढोकामा झुन्ड्याएर
    काँपेको अँगालाले मलाई बेस्सरी
    कसेकी थिइन् आमैले–
    शालिकहरुको उपत्यका किचकन्याहरुको हो भनेर,
    तर, मैले मानेन।

    दीलिप कुँवर

  • माछो माछो भ्यागुतो माछो माछो भ्यागुतो

    ‘उसको अर्थात् यो मुसहरी टोलको अर्थात् उनीहरु जस्ता श्रमजीवीहरुको समस्या कसले हेर्छ त?’ घुरको धुवाँले पिरो हुँदै गएको आँखा मिच्दै ऊ फेरी पनि घोरियो–‘रोजी– रोटीको समस्या कसले टार्न सक्छ? नन्दन रायले वा माधोबाबुले वा शर्माजीले वा अरु? ’अहँ। फलाना थोक गर्छु, तिलाना थोक गर्छु भन्नेहरु नजितुञ्जेल मात्रै डिङ हाक्ने हुन्, जितिसकेपछि त उल्टो लोप्पा ख्वाँउछन्। माछो, माछो भ्यागुतो!

    इस्माली

  • दुध चिया दुध चिया

    कसैको  अलिकति गाली र नमिठो  वचन सहने क्षमता नभएको मलाई उसले सिधै मुर्ख भनिदिई। परिचय नै भएको छैन सिधै इडियट भन्छ, कस्ती केटी हो? सोचेर तलदेखि माथिसम्म उसलाई हेरें। सर्ट, पाइन्ट र कोट लगाएकी ऊ निकै भद्र देखिन्थी। 

    भानुभक्त

पाठक विचार

  • विकासको नाम जपी, माछो-माछो भ्यागुता बनाए

    हेर हाम्रा नेताले, आफैंलाई भुइ-फुट्टा बनाए। बिखन्डनको बाटो रोजी, न यता न उता बनाए ।   अनेकौ वाद तन्त्र भनी सधै जनता झुक्याइरहे, विकासको नाम जपी, ...

    डा. रबिन खड्का

  • हामी मधेसीबाट कहिले नेपाली हुने?

    lsquo;ल् उठनुस तपाईहरु, आ–आफनो झोलाहरु चेकजाच गराउनुहोस्’, यसरी जोडले आएको एक्कासी आवाजले म झस्केर उठेँ। उठेर देख्दा भर्खर हेटौडा, मकवानप...

    सुशीलकुमार साह

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट