कति (अ) सामाजिक हामी?

yamaha
  • Get News Alerts

united
tata

‘मेरो हजुरवुवा मेरा लागि सबथोक हुनुहुन्थ्यो । आज उहाँ हामी सबैलाई छोडेर जानुभो,’ एक मित्रको स्टेटस थियो। कमेन्टमा अर्को साथीले रिप ठोकेछन्। अंग्रेजीको रेष्ट इन पिसलाई छोटोमा RIP अनि त्यसको सोझै नेपाली भर्सन रिप।

अर्को प्रसङ्ग । बाँच्नका लागि कामको जाँतो पिनाइले ब्यस्त मात्र हैन सासै फेर्न गाह्रो बनाएको छ । यो भागदौडमा कसको जन्मोत्सव वा माथि भनिएको जस्तो दुखदायी खबर पत्तो लाउने जिनस त यही सामाजिक सञ्जाल नै हो। अनि त्यसको नोटिफिकेसनमा फलानोको वर्थडे आज विस् गर भनेर आएसी ह्यापी वर्थडे त ठोक्नै परो जुन अघि कै पारामा छोटिएर एचबीडि वा एचबी भा’को छ । त्यो ठोकाइ अब यति सस्तिए छ कि तीन बित्ता पर क्याबिनमा काम गर्ने साथीहरू र एकै छानामुनी बस्ने परिवारका सदस्यहरुले समेत ठोक्न थालेछन्।

प्रसङ्ग ३ । मलाई यो जीवनको सुन्दर उपहारका रुपमा मेरा जीवनसाथीलाई प्राप्त गरेँ, अहो!  म कति भाग्यमानी, हेर्दाहेर्दै १० वर्ष कटेको पत्तै भएन। बधाई छ । यस्तै सन्देश एकाघर मात्र होइन एउटै कोठामा बस्ने श्रीमान्–श्रीमतिको बेलामौकामा पढ्न पाइन्छ । अझ घतलाग्दो कुरो चाँहि सारा संसारले स्टेटस पढेर यो विवाहोत्सवको बारेमा थाहा पाइराख्दा उही स्टेटस लेख्नेले आफ्नो प्राण प्यारो वा प्यारीसँग गएर शुभकामना साट्न चाँहि भ्याउँदो रहेनछ ।

यी प्रसङ्गहरु कुनै क्षेत्र, वर्ग वा उमेर विशेषका नभई घरघरको कहानी भइसक्यो । समाजका ती पात्रहरु जसको शरणमा नपरी हामीलाई सुख छैन त्यसलाई कतिको नजिक्यायो वा टाढा हुत्यायो? एक दिन घरमा बढो अचम्मै हुने गरि प्लस टु पढ्ने छोरो आमासँग अलिक धेर समयसम्म गफिदै रहेछ। कुरै कुरामा आमाले सोध्न पुगिछन् छोरो आज घरमा वाइफाइ चलेको छैन हो। घर पुगेपछि खानलाई धेरै पटकको बोलाहटमा मात्र आउने छोरो एक्कासी बढो भलाकुसारी गरिराख्दा एक आमाले राखेको प्रश्न थियो यो। आफ्नै घरको अनुभव पनि तपाईँ हाम्रो यस्तै होलान् । धेरै मोबाइलमा, केही ल्पापटपमा, बाँकी ट्याबमा टाँसी रहेको।

सात समुन्द्र पारी बस्ने साथीले के गर्दैछ, पढ्दैछ उसको लव परेको छ कि ब्रेक अप भो सब थाहा छ तर घरै टाँसिएको साथी जो यस्ता सञ्जालको प्रयोगकर्ता होइन ऊ सिकिस्त नै हुँदा पनि थाहा पत्तो छैन । उहिले नयाँ ठाउँ पुगेर बास बस्ने ठाउँमा कस्तो बिछ्यौना होला, सफा होला नहोला, भरे निद्रा पर्ला नपर्ला यस्तै कुराले सताउँथे। अहिले होटेल छिरेर वाइफाइको पासवर्ड के भन्ने प्रश्न पहिला आउँछ ।

यी सन्दर्भहरुले यो लेखक अहिलेको जमानाको अनि सामाजिक सञ्जालको खुंखार विरोधी रहेछ भन्ने पर्ला त्यो कदापी होइन। रेडियोसँगै छापा थिए र छन् पनि। टिभी आए, अन्य माध्यमहरु आए । अनलाइन भइयो तुरुन्तातुरुन्तै कहाँ के भइरहेको छ हात हातमा आयो । समाचार थाहा पाउन कोसौं हिड्नु पर्ने अवस्थामा समाचारले तपाईंलाई पछ्याइरहेको छ । अहिले सामाजिक प्रविधिको हामी परीक्षणकालमै छौं । अब सवाल यसलाई हाम्रो पुराना मूल्य र मान्यतासँग कसरी जोड्ने भन्ने हो।

बिगुल फुक्दै समाचार अनि निम्तो बाँड्ने प्रचलनदेखि सेकेण्ड सेकेण्डमा आउने फेसबुकका नोटिफिकेसनसम्मले गर्ने काम त उही हो–खबर दिने । हो यही खबर पाउने तिब्रतामा कति टाढिँयौ विचारणीय छ । धेरै साथी सामाजिक सञ्जालमा बनाइराख्दा भएका साथीसँग कति समय बिताइयो, सँगै बसेर चिया कहिले खाइयो र पहिले गरिआएको कुरो नगरी यो तकनिकी कुरोको पछि मात्र लाग्दा ती सम्बन्ध गाढा भए कि प्लास्टिक भए? प्लास्टिक यस अर्थमा कि कृतिम हाँसो हाँस्ने र चाहिएको बेला प्याट्टै फुट्ने ।

सामाजिक सञ्जालमा बढो रुचाइएको एक तस्बिर छ जसमा एक दृष्टिविहिनले मोबाइलमा लीन एक केटोको हात समातेर सडक पार गराइरहेको हुन्छ । यसले धेरै अर्थमा ई–सन्सार भित्रका अन्धोपनलाई उजागर गरेको छ । सामाजिक सञ्जाल र ब्यक्तिगत सञ्जाल फरक चिज हुन् र ती दुई बीचका रेखालाई सम्मान गरेमा मात्र सही मानेमा यसको प्रयोग अर्थपूर्ण हुनसक्ला ।

नाक नै जोडिने र सास लिएकै सुनिने गरी एउटै कार्यालयमा काम गर्ने एक मित्रले अर्को एक मित्रलाई भेटेर जन्मदिनको शुभकामना दिँदा आकाश खस्दैन न त सानो होइन्छ बरू आत्मिएता बढ्छ सम्बन्ध गाढा हुन्छ। अनि विवाह उत्सवको कुरो राखेर छिनछिनमा कसले के लेखे र कमेन्ट गरे भनेर हेर्न जुरुकजुरुक हुनु सामाजिक ब्यवहार नभएर मनोविज्ञानको अर्थमा रोग रहेछ । यस विषयमा पनि धेरै अध्ययन र खोज भएका छन्।

अब अलि ब्यक्तिगत पाटो। आज म बिरामी छु । मसँग अस्पतालमा मेरो परिवार छ । फेसबुकका ५ हजार साथी, ट्वीटरका केही हजार फलोवरलाई म बिरामी पर्नुले धेरै फरक पार्दैन । गेट वेल सुन अझ CWS बिरामी पर्दा लेख्ने वा बित्ति गए भने रिप लेख्ने हजारौंको भिडमा कुरो गर्ने साथी भेटिएन। धेरै निरासावादी सुन्निने यो सन्देश पनि तेही सामाजिक सञ्जालमा हिट थियो । यही अवस्थाको भुक्तभोगि हुनु अगावै सोच्ने र अर्थपूर्ण प्रयोग गर्न ढिलो गर्नुहुन्न ।

क्षणक्षणको अपडेट । ओबामा र ट्रम्पसम्मलाई ज्ञान बाँड्न सक्ने जनशक्ति एकाएक शान्त छ। ट्वीटर चलाउँदा एनसेलले पैसा काट्न जो थालेछ । फ्रीका चिज दीगो हुन्नन्। अब यो जोडाइ र सङ्गत अलि पैसा खर्चदा नि कायम हुनुपर्छ नभए अलि अगाडि रिट्वीट र फलोवर्सका लागि कति पढेर, बङ्गाएर आफैंले लेखेको कुरो आफैलाई हास्यास्पद हुनेछ ।

सामाजिक सञ्जाल भनिए पछि समाजका अवयवहरुलाई खलबल नगर्ने किसिमको हुनपर्छ । समाज एक मान्यतामा चल्छ, हो तेही मान्यतालाई बद्लिने ताकतको वकालत गर्ने माध्यम मात्र सामाजिक सञ्जाल बनाउनु भन्दा धरातलमा उत्रेर केही गर्ने सय नै सही ती सँग जोडिने र काम गर्ने चौतारी बनोस् । सामाजिक कि असामाजिक बन्ने छनोट तपाँइ कै।

Hyundai
nic asia

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

Hyundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • हिउँ पर्‍यो, उठ सन्दकपू! (फोटोफिचर) हिउँ पर्‍यो, उठ सन्दकपू! (फोटोफिचर)

    खिड्कीबाट बाहिर हेरे। केही देखिएन। टर्च बालेर हेरेँ सेम रिजल्ट। टोइलेट पसेँ। त्यहाँ कुनामा सेतो हिउँजस्तै देखे। रूमबाट सोझै निस्किएर मूलढोका बिस्तारै उघारेँ। मास्तिरबाट खसेको सानु हिउँको ढिस्कनाले चिण्डे तालुलाई फुस्स छोयो। टर्चले बाहिर चारैतिर नियाले। म हेरेको हेर्यै भएँ। एकचोटी आँखा मिचेँ। चाँदीको स्वर्गमा एकदुई पाइला चालेँ। टेक्नु पनि माया लाग्नेखाले!

    विकास आले

  • साथीको नाममा त्यो चिठी साथीको नाममा त्यो चिठी

    लिम्बु संस्कारअनुसार धान नाच नाचियो। धेरै केटीहरुसँग धान नाच्ने नाममा चिनजान गरियो। अनि उट्पट्याङ गफ हानियो। यसरी दुई दिन धान नाच्ने अनि ख्यालठट्टा गर्ने नाममा राई साथीको मन त एउटा युवतीसँग आकृष्ट भएछ। सायद ऊ आफ्नो भावना पोख्ने बााटो खोजिरहेको थियो। यही उपायको खोजीमा तेश्रो दिनको साँझ उसले एउटा प्रस्ताव राख्यो। प्रस्ताव थियो– दुवै मिलेर त्यो गाउँकी दुइटी केटीलाई प्रेमपत्र लेखेर छोड्ने।

    भानु बोखिम

  • सामुदायिक विकासको सपना सामुदायिक विकासको सपना

    हुनत यसलाई केही नगर्ने भन्दा, गर्ने नै बढी विवादमा हुन्छन् भन्न पनि सकिएला तर कुरा त्यति भनेर मात्र अब ढाट्न र टार्न हुँदैन। सामुदायिक विकास तथा जिविकोपार्जनका नाममा संघसंस्थाहरुले कहिलेसम्म कनिका छर्ने हो? अब यस्को जवाफ नदिई धरै छैन।

    कृष्ण प्र. पौडेल 

साहित्यपाटी

  • र, एउटा एस्ट्रे र, एउटा एस्ट्रे

    निभाउँछु उही एस्ट्रेमा ठुटो चुरोट
    र, प्रश्न गर्छु आफैलाई
    मनभित्र एकान्तमा कतै किन चिच्याउँदैछ बच्चु कैलाश?
    ‘टाढा टाढा जानु छ साथी, एकफेर हाँसीदेऊ’

    भोलि त सबेरै छोडेर जानु छ।

    सौरभ कार्की

  • मिठा बरफ मिठा बरफ

    रगत छाद्ने रोगले उसका बा वितेपछि उनीहरु निकै दुखी र असहाय बने। खानै नपाएर मर्नुपर्ने स्थिति बन्दै गएपछि उनीहरु सुकुम्वासी टोल छोडेर कमला नदि तटको सानो बजारको साहुकहाँ आश्रय लिन पुगेका थिए। साहुले गोरु गोठसँगै छ्वालीले बारेर आमा छोरीलाई बस्ने व्यवस्था गरिदिएका थिए। वस्न खान दिएवापत घरका भाँडाकुँडा सरसफाइ देखि सवै काम गरिदिनुपथ्र्यो। उ रोगी पनि भएकाले धेरै काम गर्न सक्तिनथी। सुखी देवी हरेक दिन आफू सरहकि सिमरनको ब्याग बोकेर नजिकैको स्कुल जाने आउने गर्थी। बुढेसकालको सन्तान भएर हो कि साहुसाहुनी सिमरनलाई असाध्य मायाँ गर्थे। स्कुल धेरै टाढा नभए पनि हरेक दिन सुखी देवीलाई ब्याग बोक्न लगाएर पठाउँथे।

    लक्ष्मण अधिकारी

  • आमाको देश आमाको देश

    कस्तो अचम्म कसैसँग सल्लाहै नगरी फालेको प्रस्तावमा कतै कुनै बिरोध नभइ समर्थन बर्सिए । सायद नेपालको इतिहासमा कुनै बैठकको कुनै प्रस्तावमा यस्तो सहमति आएको थिएन होला । साशनबाट आफैँलाई अलग्याउने आफ्नो प्रस्तावका पक्षमा पुरुषहरुको सभा सहमत भएको देखेर खुशीले फुलेल मन्त्रीका आँखा निरन्तर बगिरहेका थिए । रुमालले पटकपटक आँसु पुछिरहेका उतिरै रहेको सहभागीको ध्यान खिच्दै प्रधानमन्त्री फेरि बोले –बाँकी दलका सभापतिजीहरुको प्रष्ट बिचार पाऊँ ।

    शम्भु सुस्केरा

पाठक विचार

  • नयाँ वर्ष प्रण

    रित्तो बोतल र खाली शिशाहरूले सामुहिक आत्महत्या गरे। ऊ परऽऽको एक कुनामा हेर त? एक थुप्रो लासहरू जस्तै डंगुर लडिराछ।   चीत्कार तिरस्कार अपहेलना बित...

    इन्द्र थेगिम

  • मजबुत स्थानीय सरकारका लागि सक्षम जनप्रतिनिधि

    जनप्रतिनिधिहरुको अवधि समाप्त भएपछि कर्मचारीको शासन सुरु भयो। कर्मचारीको उद्देश्य र प्रवृत्ति भनेकै जागिर खाने र पैसा कमाउने हो। देशकै कर्मचारीको उच्च पदमा पुगेका व्यक्ति मुख्यसचिव जस्तो पद प्राप्त गरेको व्यक्ति त पद त भै हाल्यो पैसा पनि कमाउनु प¥यो भनेर विदेश हिँड्ने अवस्था छ भने त्यसभन्दा तलका कर्मचारीको हालत के होला? सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ। यसको मतलब सबै कर्मचारी पैसाकै लागि काम लाग्दछन् भन्ने होइन।

    रमाकान्त शर्मा

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट