विपद् पछिको पुनर्निर्माणमा रडियो

  • Get News Alerts

united
सन्दर्भ रेडियो दिवस
tata

यता पनि भत्केको घर....उता पनि ढल्केको घर
यसपालिको भुकम्पले टेन्सन भयो यार ...।

रसुवाको धुन्चेमा मंसिरको अन्तिम साता पुग्दा लाक्पा सिङ तामाङ यही गाउँदै थिए। उनले गाएको यो गीत मैले आफ्नै स्वरमा इन्जिनियर बिजयकृष्ण उपाध्यायलाई पनि सुनाएँ। भुकम्प प्रतिरोधि राष्ट्रिय समाज नेपालका निर्देशक बिजयकृष्ण उपाध्याय लाक्पाका ती शब्दहरु सुनेर मुस्कुराए। उनको मुस्कुराहाट रोकिन नपाउँदै मैले सोधिहालें, तपार्इँ त भत्केका चर्केका घरलाई बनाउने र मर्मत गर्ने डाक्टर हुनुहन्छ, भुकम्प प्रभावितले यस्तो टेन्सनचाहिँ कसरी हटाउन सक्छन् होला?

उनले भने, टेन्सन त छ तर यो पिर चिन्तालाई हटाउने उपाय पनि हामीसँग नै छन्। पुरै भत्किएको घरलाई त फेरि बनाउनु नै राम्रो तर अलिअलि चर्केको र मर्केकोलाई प्राविधिकको सल्लाहमा मर्मत मात्र पनि गर्न सकिन्छ। हाँस्दै उनले थपे, डाक्टरले अपरेशन मात्र होइन, हातखुट्टा मर्केको, भाँच्चेको पनि त उपचार गर्छन् नि।

बिबिसी मिडिया एक्सनको रेडियो कार्यक्रम मिलिजुली नेपाली तयार पार्न म उनीसँग कुरा गरिरहेको थिएँ। उनको उत्तर सकिन नपाउँदै, भुकम्प प्रभावितका यस्ता टेन्सन हटाउन गाउँ गाउँमा रेडियोको भूमिका कस्तो छ होला भन्ने प्रश्न मेरो मनमा उब्ज्यो।

रसुवाबाट फर्के लगत्तै, पुसको ठन्डीमा कठ्याङ्ग्रीएको हातमा रेकर्डर बोकेर म धादिङ जिल्लाको सत्यदेवी गाविस पुगें। काठमाडौंबाट बसमा करिब ६ घन्टा र नुवाकोटको किम्ताङबाट करिब ५ घन्टा पैदल यात्रापछि सत्यदेवी पुगिन्छ। वडा नं ७ का पूर्वगाविस सचिव बीरबहादुर तामाङले हामीलाई फोन गरेर उनको गाउँ बोलाएका थिए। उनलाई भेट्नेबित्तिकै मैले सोधें–यति टाढाबाट बोलाउनुभएछ हामीलाइ के भन्नु छ? उनले टिन र काठले बारेको आफ्नो अस्थायी घरतिर देखाउँदै भने, पहिलाको घरले थिचेर आमा बित्नु भो। अब त बलियो घर बनाउन इन्जिनियर कुर्दैछौं। हाम्रो कुरा पनि रेडियोमा बजाइदिनु होला। आजकल त रेडियोमा पनि प्राविधिकको सल्लाहमा नै घर बनाउनु भनेको छ।

बीरबहादुर तामाङ जस्तै करोडौं मानिस हरेक दिन रेडियो सुन्छन्। युनेस्कोको आकंलनमा विश्वको ९५ प्रतिशत जनसंख्याले अझै रेडियोबाट सुचना लिन्छ। नेपालमा पनि ९० प्रतिशत जनसंख्याको पहँुचमा छ रेडियो। रेडियोप्रतिको यो आर्कषणलाई हेर्दा रेडियोले बजाउने कार्यक्रम र विषयवस्तुको समयानुकुल आवश्यकता अझ धेरै भएको बुझ्न सकिन्छ।

यो वर्षको विश्व रेडियो दिवसमा रेडियो तिमी हौ भन्दै ‘नागरिक सहभागिता’ लाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ। नागरिक अर्थात हाम्रा श्रोतासँग निरन्तर छलफल गरेर, उनीहरूका कुरा सुनेर, उनीहरूका आवश्यकतालाई बुझेर मात्र सूचना सम्पे्रषण गरियो भने रेडियोकोे प्रभावकारिता पनि बढ्छ र सबैले रेडियोलाई विश्वास गर्छन्। रेडियो आफैं प्रभावकारी बन्न र समुदायमा सहयोग गर्न योभन्दा उपर्युतm समय अर्काे हुन सक्दैन।

धादिङबाट सिन्धुली पुग्दा, डाँडी गुराँसेका सबिना र राजेश खतिवडाले भने भूकम्प प्रतिरोधी घर बनाइसकेका रहेछन्। इन्जिनियर विजयकृष्ण उपाध्यायले भनेजस्तै टेन्सन हटाउनलाई गाउँमा आएका इन्जिनियर, तालिम प्राप्त र अनुभवी कर्र्मीको सल्लाह लिएरै एक तले घर बनाएको सबिनाले सुनाइन्। माघको अन्तिम साता म उनको घर पुगेको थिएँ। रातो रङ्ग लगाएको चिटिक्क परेको नयाँँँँँँँ घरको आगँन बढार्दै राजेशले भने, झ्याल र ढोकाबीचको गाह्रो कम्तिमा पनि २ फिट राखेको छु। गाउँमा आएका इन्जिनियरले पनि त्यही भन्नु भो अनि रेडियोमा पनि एकजना इन्जिनियरले उही कुरा भने त्यसपछि त्यो गर्नु उपयुक्त रहेछ भन्ने लाग्यो।

सबिनाको छिमेकी कुमार ढकालले पनि भूकम्पपछि नयाँ घर बनाइसकेका रहेछन्। शिक्षक कुमारले नयाँ घरमा पुरानै घरको झ्याल ढोका प्रयोग गरेका छन्। उनकी श्रीमती यसोदाले हाँस्दै भनिन्– खर्च कम लागोस् भनेर यो यसो गररेको इन्जिनियरलाई सोधेर। कुमार फेरि बोले– हेर्नुस्, म रेडियो पत्रपत्रिका सुन्छु, पढ्छु, गाँउमा आएका इन्जिनियरसँग पनि छलफल गछु। प्रायः जानाकारी छ घर बलियो बनाउने कुरामा। यो गाविसमै पहिलो घर मैले बनाएको भएर हँुला, अरु छिमेकी र आफन्त पनि मसँग सल्लाह माग्न आउनुहुन्छ। घर बनाउँदा के कुरामा ध्यान दिने, खर्च कति लाग्छ भन्ने मुख्य चासो हुन्छ उनीहरूको।

यसरी नागरिकको ठयाक्कै आवश्यकता थाहा पाएर त्यही अनुसार समाधानका उपाय सम्प्रेषण गनु रेडियो र श्रोता दुबैका लागि फाइदाजनक छ। तर शुरुमा इन्जिनियर बिजयकृष्णले भनेजस्तै चर्केका, मर्केका र ढल्केका घरलाई कसरी मर्मत गर्न सकिन्छ भन्ने जस्ता जटिल प्राविधिक कुरा रेडियोबाट प्रशारण गर्दा निकै ध्यान पुप्याउन जरुरी छ।

हामीलाइ थाहा नै छ, समस्या परेका बेला आफूजस्तै समस्यामा परेकाको कथा र उनीहरुले त्यो समस्याबाट जुध्न गरेका सकरात्मक प्रयास एकअर्कालाई सुनाउँदा अघि बढ्न थप हौसला र प्रेरण मिल्छ। अहिले गाउँ गाउँमा घर बनाउन दक्ष कमदारको अभाव छ भनेको सुन्छांै र देख्छौं पनि। रामेछाप मन्थली बजारबाट हाटेचौर जाँदै गर्दा बाटो छेउमै खेचबहादुर खड्काले सिमेन्टको घर बनाउँदै रहेछन्।

तपाईंले चै कर्मी कहाँबाट पाउनुभो? मैले सोधिहालें। उनले सजिलो उत्तर दिए– भुकम्प त १४ वटा जिल्लामा मात्र गएको नि बाँकी केही नभएका जिल्लाबाट मगाउँदा भइहाल्यो नि। उनले मकवानपुर जिल्लाबाट कर्मी बोलाएका रहेछन्। मकवानपुर पनि प्रभावित १४ जिल्ला भित्र पर्छ तर उनले आपm्नो सम्पर्क मिलाएर कमदार झिकाए। त्यहाँ काम गर्ने कर्मीले केही कुरा राख्न खाजे, ‘पारिपट्टि डाँडा तिर देखाउदै भने उ त्यहाँबाट मान्छे आएका थिए बोलाउन। घर बनाउन मान्छे पुगेन अरे। अब यहाँ थालेपछि बिचैमा छोडेर जानु नि भएन। अब सकेर जाने विचार छ। अझ समुदाय मिलेर पालैपालो घर बनाए टाढाबाट हामी आउन नै पर्दैन थियो।’

विपत्पछिको पुन निर्माणमा मानिसको घर मात्र होइन मन समेत भत्किएको छ। आफन्त गुमेका छन, कति अपाङ्ग भएका छन्। सबैलाई हुने घर कसरी बनाउने, सरकारले दिने अनुदान रकम, बैंकले दिने सहुलियत कर्जा लगाएतका अत्यावश्यक सूचना सम्प्रेषण गर्न रेडियोले ठूलो भुमिका खेलेको छ र इन्जिनियर विजयकृष्ण उपाध्यायले भनेजस्तै रेडियो ठयाक्कै डाक्टर नभए पनि डाक्टर र प्रभावितबीचको सेतु भने पक्कै बन्न सक्छ।

Hundai
nic asia

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

Hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • एक नर्सको अनुभवः अस्पतालले बिरामी कुरुवालाई पनि बिरामी बनाउँछन् एक नर्सको अनुभवः अस्पतालले बिरामी कुरुवालाई पनि बिरामी बनाउँछन्

    उपचार गराउन पैसा जुटाउने तनाब, बिरामी निको होस् भन्ने तनाव र अझ नेपालमा त छुट्टै अस्पतालले दिएको भागदौडको तनाव। यस्तो अवस्थामा कुरूवा नै बिरामी पर्न सक्छन्। मैले नर्सिंङ सकाएर काम गरेको दुई वर्षको अनुभवमा यस्ता थुप्रै कुरूवा देखेँ जो स्वयम् आफैं सिथिल भएर र कमजोरीका कारण बेहोस भएर लडे। यो देख्ता मन कुँडिन्थ्यो।

    सुजता अधिकारी

  • अब रेडलाइट एरिया खोले हुन्न? अब रेडलाइट एरिया खोले हुन्न?

    होटलमा प्रेमी–प्रेमिका होस् या श्रीमान–श्रीमती, महिला–पुरुष देख्नासाथ मिडिया साथै लगेर छापा मार्ने र थुन्ने काम सभ्य समाजका लागि पाच्य हुँदैन। राज्यले प्रहरी–प्रशासनको यस्तो प्रवृत्तिमा अंकुश लगाउनैपर्छ।

    मानवी पौडेल

  • के पर्यटकका लागि सगरमाथा नै चाहिने होर? के पर्यटकका लागि सगरमाथा नै चाहिने होर?

    साना खुद्रे पसलहरु वा रेष्टुरेण्टमा पाउरोटी खाने झोले पर्यटक मात्र लगेर पर्यटन क्षेत्र उभो लाग्छ त? आजको भोलि प्रतिफल खोज्ने क्षेत्र पर्यटन होइन। पर्यटकलाई सुविधा दिएर फाइदा लिने अवस्थामा हामी नभएका कारण अनुभव बेचेर प्रतिफल बढाउनुपर्ने अवस्था नेपाली पर्यटन उद्योगको छ। त्यसैले दिनहुँ जस्तो हुने जात्रा पर्वहरु, सय भन्दा बढी जातिहरुका धर्म, संस्कृति, संस्कारहरुलाई पर्यटनको भाषामा बेचेर लाभ लिन ढिलो गर्नु हुँदैन। विस्तृतमा

     

    सुधन सुवेदी

साहित्यपाटी

  • नेपाली पनि नयाँ बनिसके नेपाली पनि नयाँ बनिसके

    ठूलै क्रान्तिको बिगुल फुक्छु भन्थ्यो छोरो

    आफ्नै बिहेमा नरसिंहा फुक्न सकेन

    अर्कैलाई मैले ज्याला तिरेर फुकाउनु पर्‍यो

    सिंगो नेपाल र सप्पै नेपालीको  नेतृत्व गर्छु भन्थ्यो

    मैले जुटाई दिएका दस-बीस जन्तिको नेतृत्व गर्दै दंग पर्‍यो।

    चट्याङ मास्टर

  • दुःख बिर्साउन विदेशिएकी श्रीमती दुःख बिर्साउन विदेशिएकी श्रीमती

    ऊ बेला मुनाले आफ्ना मदनको बाटो छेक्न सकेकी थिइनन्। अहिले मदन हार खाइरहेको छ।’ अन्ततः ऊ ‘केयर गिभर’ को ट्याग भिर्दै इजरायल हान्निएकी थिई।  ‘अहिलेसम्म त केही बिग्रेको छैन। यताको चिन्ता छैन। हरपल मन त्यतै डुलिरहन्छ। छोरीलाई पुरा अवधि स्तनपान गराउन सकिन। आफ्नी आमाका रसिला दुधे स्तन चुस्न आँ गरिरहेकी उसको मुखमा तितेपाती कोचिदिएँ मैले। आधारभूत बालअधिकार समेत उपभोग गर्न पाइन उसले, मेरै कारणले। डर लागिरहन्छ, मलाई भोलि के भन्ली उसले?’

    शिव अर्याल

  • इन्गेजमेन्ट इन्गेजमेन्ट

    अव त्यसपछि मैल बोल्ने केही देखिन, मस्तिष्कमा शुन्यता छायो। तै पनि अन्तिम प्रयत्न गर्दै भनेँ, ‘हेर त्यसो नभन, म त बर्वाद हुन्छु, कसैको अगाडि मुख देखाउनलायक हुन्न, म त मरे पनि हुन्छ। तिम्रो पनि भविष्य ड्यामेज हुन्छ, के सोचेर यस्तो निर्णय गर्यौ?'

    लक्ष्मण अधिकारी

पाठक विचार

  • गगन थापा र विश्वप्रकाशहरुलाई चिठ्ठी !

    क्षमा गर्नुहोला, म कांग्रेसको सदस्य भएका कारण कांग्रेसको गर्विलो इतिहास र शक्तिशाली बर्तमानको विषयमा निश्चय पनि अनभिज्ञ छैन। सँगै देशको समृद्ध भविश्यको राजमार्ग आजको विद्यमान कांग्रेसको काम गर्ने सोच र शैलीले सुनिश्चित गर्न सक्दैन भन्ने कुरामा पनि अनभिज्ञ छैन। नेतृत्वका लक्ष्यहरु सधै आफू केन्द्रित मात्र छन्। सत्ता र शक्ति जोगाउन मात्र नेतृत्वको प्राथमिकताको विषय बन्छ। नेतृत्वसँग न इमान–जमान छ, न विधि र प्रकृया छ, न सपना र कल्पनाशिलता, न समस्याहरुको समाधान गर्नसक्ने कार्यकौशलता छ। त्यसैले महोदयहरु, मेरा अघि देश फेर्नका लागि भनेर कांग्रेस फेरिन्छ कि फेरिदैन भन्ने प्रश्न खडा भएको छ।

    चन्द्र के.सी.

  • भारतीय प्रहरीको गोलीले नेपाली मारिँदा साझा बसमा आगो किन?

    नेपालमा हुने बन्द हड्तालका कार्यक्रममा धेरैजसो आगजनी र तोडफोडका कार्यक्रम सम्भवत: विप्लवले नै आयोजना गरेका बन्दमा हुने गर्छन्। त्यसमा पनि धेरै नोक्सानी मजदुर वर्गले नै खेप्नुपरेको देखिन्छ। चालकलाई ट्याक्सी भित्रै राखेर बाहिरबाट आगो लगाइएका घट्ना समेत हामीले यस्ता बन्द हड्तालमा देखिसकेका छौँ। ती घटनासम्म त मैले पनि  केही लेखिनँ। माओवादी जनयुद्धको समयमा यस्ता आगजनीका घट्ना धेरै देखिएकाले पनि स्वभाविकै ठानियो।

    कृष्णप्रसाद शर्मा

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट