बुवाको थर लेख्न पाइन भनेर म किन चित्त दुखाऊँ?

  • Get News Alerts

tata

‘आमा मेरो न्वारनको नाम के हो?’ बहिनीको न्वारनको दिन मैले आमालाई सोधेकी थिएँ।

हामी पिँढीमा बसेर ढोकाबाट भित्र भइरहेको न्वारनको पूजा हेरिरहेका थियौं।

पण्डितले बहिनीको जुरेको नाम सुनाए। आमाबाबाले तुरून्तै उसलाई बोलाउने नाम अर्कै हो है भन्ने सूचना दि’हाल्नुभयो। म छक्क परेँ, ‘बोलाउने नाम अर्कै?’

मेरो मनमा एउटा प्रश्न फुत्त आयो, ‘त्यसो भए मेरो न्वारनको नाम के हो?’

जब आफ्नो नामको अर्थ खोज्न थाल्ने उमेर भयो मैले फेरि आमालाई त्यही प्रश्न सोधेकी थिएँ,‘आमा मेरो न्वारनको नाम के हो?’

यसपाली आमाले मलाई मेरो नामको कहानी सुनाउनु भयो, ‘तेरो बुवाले अर्कै नाम राख्ने भन्नुभएको थियो, हजुरबुवाले शोभा राख्नुपर्छ भन्नुभयो। यो सजिलो र राम्रो पनि छ।’

मैले बुवाले राख्न खोजेको मेरो नाम मनमनै दोहोर्‍याएँ, अल्ली लामो थियो। तै पनि त्यो नामको मलाई खुब माया लाग्यो।

त्यो बेला मलाई के थाहा, केही समय पछि मैले बुवाको थर समेत लेख्न पाउने छैन?

यो त्यतिबेलाको कुरा हो, जब म मेरो जीवन र संसारका बारेमा प्रश्न गर्न थालेकी थिएँ। आफैँ सोच्ने, धारणा बनाउने र त्यसैमा अड्डी लिन सक्ने हुँदैथिएँ।

त्यसैबेला मैले सोध्न थालेकी थिएँ मेरो नामको अर्थ। आफू हुनुको अर्थहरु खोज्न सुरू गरेकी थिएँ कि?

अचानक त्यही बेला मेरो थर फेरियो। मेरो मन बेस्मारी विथोलियो, म बिथोलिएँ।

नाम बारे मेरा जति जिज्ञासा थिए, थरलाई लिएर मेरा मनमा प्रश्नहरू थिएनन्। त्यो मेरो पारिवारीक विरासत थियो। त्यसलाई मैले स्वभाविक मानेकी थिएँ। बुवाको थर मेरो पनि थर हो भन्नेमा मलाई किन्चित पनि शंकासम्म थिएन।

नौ पढ्दा हामीले आफ्नो नाम र थर के हो भनेर निर्णय गरिसक्नुपथ्र्यो। नौ कक्षामा जे लेखिएको छ, त्यो नाम नै एसएलसीमा लेखिन्थ्यो। र त्यो नामनै नागरिकतामा हुन्थ्यो।

नौ कक्षामा पुगुन्जेल मेरो थर मेरो बुबाकै थर थियो। आचार्य थियो। 

नौ कक्षामा एसएलसीका लागि ‘फारम’ भर्दा मेरो थर रातारात 'देवी शर्मा’ बनाइयो, मेरो सहमति बिना। मलाई कुनै जाानकारीनै नदिकन।

 ‘तपाईँले मेरो थर किन फेरिदिएको?,’ घर पुगेर म आमासँग झोक्किएँ।

कक्षामा आफ्नो नयाँ, थर सुनेर म निराश भएकी थिएँ, आमाको उत्तर सुनेपछि भाउन्न भयो।

स्कुलमा भर्ना लगायत सबै काम आमाबुवा नै गरिदिनुहुन्थ्यो। बुवा त्यो बेला पढ्नका लागि काठमाडौँ जानुभएको थियो। आमाले त मेरा बारे विचार गरिदिनुपथ्र्यो भन्ने मेरो गुनासो थियो।

आमाले होइन अर्का शिक्षकले पो थर फेरिदिनुभएको रहेछ।

सँगै बसेकी काकी तिर हेरेर आमाले ती शिक्षकले थर फेरिदिनुको कारण सुनाउनु भयो, ‘हेर न, छोरीको थर अहिलेनै 'शर्मा’ राख्यो भने विहे गरेर गएपछि पनि थर फेर्नु पर्दैन भन्दै सरले यसको थर  फेरिदिनु भएछ, यसलाई चित्त बुझेन।’

चित्त नबुझेको मात्र होइन, मलाई यस्तो लाग्यो म मेरो परिवारबाट अलग भएँ। मेरो परिवारको पहिचानबाट मलाई कसैले सुटुक्क चुढेर छुट्याइदियो। रुखबाट बतासले चुँडाएको पात झैँ भँए म। निरुपाय भएर म कहिले आमाको अनुहार हेर्थेँ।

कहिले र्‍याखर्‍याख्ति पार्थे, ‘तपाँईहरू यही स्कुलमा शिक्षक भएको के काम?’

मेरो नयाँ थर स्कुलको अभिलेखबाट जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा गएर दर्ज भैसकेको थियो, आमाले चाहेर पनि केहि गर्न सक्नु हुन्थेन।

काठमाडौंबाट बुबाआएपछि सबैका कुरा लगाउँनेछु भन्दै दिन गनेर बस्न म थालेँ। बुवा आए पनि मेरो थर फेरिने त थिएन, तर मेरो कुरा सुन्नुहुनेछ, चुकचुकाउनु हुनेछ। आमाले त त्यसलाई ठूलो कुरा मान्दै मान्नुभएको थिएन।

स्कुलमा जे सुकै लेखिएको होस्, जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा जे सुकै लेखिएको होस्, वा भोलि मार्कसिटमा जे सुकै लेखियोस्, मेले भने बुवाको थर लेख्न कहिलै छोडिनँ।

तर एकदिन यस्तो पनि आयो, बुवाको थरसँग मलाई मोहभङ्ग भयो। 

बुवाको थर लेख्न नपाउदा म धेरै वर्ष रन्थनिइसकेकी थिएँ। त्यसपछि म स्कुल सकेर कलेज पढ्न काठमाडौँ आँए। कलेजको छुट्टीमा घरगएका बेला बुवाले कापीमा बनाएको एउटा चार्ट देखेँ।

वंशावली रहेछ। हाम्रो पुस्तेनी हेर्दा खुबै रमाइलो लाग्यो। मैले त्यो हेर्दै गएँ। मेरा आँखा हाम्रो पुस्तामा गएर टक्क अडिए।

मलाई फेरि भाउन्न भयो।

त्यहाँ त भाइको मात्रै नाम छ। हामी दिदिबहिनीको नामै थिएन। अनि मैले फेरि नियालेर हेरेँ। त्यहाँ त आमाको पनि नाम थिएन। फुपुहरुको र हजुरआमाको पनि थिएन।

थाहा छैन कहिलेदेखि वंशावली लेख्न सुरु भयो। थाहा छैन वंशमा आमा र छोरीहरु किन अटाएनन्। थाहा छैन आमाको पहिचान किन आवश्यक ठानिएन।

म अचम्म पर्छु, यो धर्तीमा छोरीमान्छेको नाम, थर, अधिकार किन नअटाएको?

 ‘वंशावलीमा हाम्रो नाम खै?’ मैले बुवालाई सोधेँ।

शायद बुवाले यस्तो प्रश्न आउँछ भनेर सोच्नुभएको थिएन। उहाँलाई मेरो माया त भरपुर थियो, अहिले पनि छ,  मेरो प्रश्नको उत्तर भने थिएन। बुवाले यो साफी गर्न बाँकी छ भनेर मलाई टार्नुभयो र हतारमै हाम्रो नाम पनि लेख्दिनुभयो।

‘त्यो हाम्रो वंशावली होइन, तपाईँहरुको मात्रै रहेछ। मलाई अबदेखि यो वंशावलीसँग केही  मतलब छैन, यो मैले दोहोर्‍याएर कहिलै हेर्ने छैन, छुने छैन,’ चित्त फाटेको स्वरमा मैले भनेँ।

बुबा उत्तर विहिन हुनुभएको थियो। वंशावली छापिएर किताबमा आएछ। त्यसमा भने बुवाले हाम्रो नाम थपिदिनुभएको छ। ‘छापिएर आएको हैन बुवाले माथिबाट थप्नुभएको हो’ वंशावलीको कुरा चल्दा बहिनीले यो कुरा सम्झाइरहन्छे।

मैले चुपचाप बाबाको थर लेख्न छोडे। ‘आफ्नै' थर लेख्न थाले- शर्मा।

आमाको थर पनि त शर्मा नै छ। मैले आफूलाई सम्झाउन थाले।

बेलाबेला मानिसहरु सोध्थे, 'तिम्रो थर के हो?'

म शर्मा हो भन्थे। उनीहरुलाई चित्तै बुझ्दैनथ्यो, र सोध्थे, 'बुवाले के लेख्नुहुन्छ?'

‘मेरो थर आमाको थरबाट राखेको हो,’ म मानिसहरुलाई भनिदिन्थे।

यसरी पारिवारिक थर राख्न नपाएको पीरमा मैले धेरै वर्ष गुजारेँ। यी वर्षहरुमा चित्त दुखेर मेरो मनमा कति प्रश्न आए गए त्यसको हिसाब मैले राखिनँ।

फेरि नागरिकता बनाउने बेलामा थाहा भयो-बुवा बिना नागारिकता नबन्ने रहेछ। अचेल बल्ल बुझ्दैछु, यतिका वर्ष बुवाको थर राख्न पाइन भनेर मैले चित्त दुखाएँ, तर मलाई नौ महिनासम्म पेटमा बोक्ने आमाको त मेरो परिचयमा नामो निसान रहेनछ।

वुवाको थर हुने आमाको थरै नहुने? आमाले सन्तान जन्माउने अनि वंश चैँ बुवाको चल्ने? कसले बनायो यस्तो ?

हुन त म जात कुल जस्ता कुरामा त्यति धेरै दम हुन्छ भन्ने मान्दिनँ। थर, जात वा धर्मकै आधारमा मानिसबारे धारणा बनाउँदिन।

अचेल मलाई लाग्न थालेको छ- वंश भनेको पितृसत्ताको इगोमात्रै रहेछ। यही इगोले बसालेको व्यवस्थामा तमाम आमाहरुले आफ्नो पहिचानको बलि दिए।

आमाहरु विना पहिचान पनि खुसी भए। छोराहरुले कहिलै आफ्नी आमाको पहिचान खोजेनन्। आफ्नै स्वार्थसिद्ध हुने गरि समाजमा शासन गरे, परम्परा बसाले। छोरीहरुले त्यसैलाई मानिदिए।

यसरी पो हाम्रो समाज बनेको रै’छ।

यति बुझे पछि बुवाको थर लेख्न पाइन भनेर म किन चित्त दुखाउँ? आमाहरू पहिचान बलि चढाएर स्थापित बुवाहरुको अहममा म किन गर्व गरुँ?

hundai

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष

    नेपालमै पहिलो पटक पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विषयमा स्नातकोत्तर तह सञ्चालन गरी विद्यमान् पत्रकारिता शिक्षामा आमुल परिवर्तन गर्ने उद्धेश्यल २०५७ सालमा कलेज अफ जर्नालिजम् एण्ड मास कम्युनिकेसन (सिजेएमसी) स्थापना भएको हो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयले २२ वर्षदेखि पत्रकारिता विषयमा स्नातक तह सञ्चालन गरिरहेको तर स्नातकोत्तर तह सुरु गर्न नसकेको अवस्थामा सिजेएमसीले काठमाडौंको धापासीबाट तीन कोठा भाडामा लिएर सुरु गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो। २०५८ साल पुष २७ गते वरिष्ठ पत्रकार भारतदत्त कोइराला, प्राध्यापक र सिजेएमसीका विद्यार्थीबाट सामूहिकरूपमा कलेजको उद्धघाटन भएको थियो।

    डा. मञ्जुश्री मिश्र

  • कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर? कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर?

    ओली सरकार छँदै ज्ञवाली नेतृत्वको प्राधिकरणले कर्मचारी तान्न, धान्न र काम लगाउन नसक्ने पुष्टि भइसकेको थियो। कुनै पनि सार्वजनिक पदमा नियुक्ति गर्दा पार्टीप्रतिको वफादारीलाई केन्द्रमा राख्ने नगरेको भए ओलीले पहिले त ज्ञवालीभन्दा धेरै योग्य मानिसलाई प्राधिकरणमा ल्याउने थिए। भुलवश त्यस्तो मानिस नियुक्त भएको भए कार्य सम्पादन हेरेपछि फेरेर अर्को मानिस राख्ने थिए। 

    जीवन क्षत्री

  • माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको? माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको?

    माघीको मौकामा मालिकहरू गाउँमा गएर गरिब, सोझा अभिभावकलाई ललाईफकाई विभिन्न प्रलोभनमा पारेर, वर्षको सिर्फ एकजोर कपडा दिएर वा एकदम न्यूनतम पैसा दिएर ५ देखि २० वर्ष सम्मका छोरीलाई आफ्नो घरायसी काम गर्नका लागि कमलरीको रूपमा लैजाने चलन थियो। कमलरीको नाउँमा हजारौं थारू चेलीवेटीहरूको विभिन्न तवरले शोषण हँुदै आएको छ। उनीहरू श्रम शोषण, यौन शोषणमा परी मानसिक पीडा भोग्दै विक्षिप्त अवस्थामा मालिकको घरमा नारकीय जीवन जिउन विवश छन्। कुनै न कुनै बहाना पारेर चेलीवटीलाई अझैसम्म कमलरी बनाउने काम हुँदै आएको छ। यसलाई रोक्न समाजका हरेक सचेत नागरिक लाग्नु जरुरी छ। साथै राज्य पक्षबाट यी सामाजिक विकृतिपूर्ण कुप्रथालाई हटाउनका लागि ठोस कार्यक्रम अगाडि ल्याउनु पर्दछ। तर उनीहरुले अझैसम्म कमलरी परिचय पत्र समेत पाएका छैनन्।

    शत्रुघन चौधरी

साहित्यपाटी

  • खाम भित्रको माया खाम भित्रको माया

    मैले भनें– म थाकेकी थिएँ, यसो पल्टेको भुसुक्कै निदाएछु । ‘तिमी बद्लियौ।’ ‘मेल्वर्नको मौसम जस्तै भयौ भन्न खोजेको कल्याण?’ ‘तिमी नजिस्क त मसँग।’ ‘हुन्छ, त्यसो भए अर्कोसँग जिस्किन्छु नि त।’

    निरु त्रिपाठी

  • कसको सिन्दूर? कसको सिन्दूर?

    गएको वैशाखमा गिरानचौरतिर बिहे भएको रहेछ मस्यौरीको। रामदाइ घर फर्किएको खबर सुनेर मामाघर राउतगाउँ जाने बहाना बनाएर आएकी रहिछन् यता।  हुनु–हुनामी भइसक्यो। रिसाएर अथवा रोएर अब केही हुनेवाला थिएन। 'के गछ्र्यौ त अब?' रामदाइले सोधे।  'तिमी जे भन्छौ, त्यही गर्छु... !' उनले आँसु पुछ्दै भनिन्। 'जान्छ्यौ त मसँग?' रामदाइले खिरिल्याएर सोधे। मस्यौरीले मुन्टो हल्लाइदिइन्।

    प्रोल्लास सिन्धुलीय

  • जुग्री जुलुस जुग्री जुलुस

    तराईमा औलो उन्मूलन भयो। पहाडबाट मान्छे ओइरिए। त्यसबेला दाङका फाँटमा धान झुलेका थिए। पहेलपुर तोरी फुलेका थिए। र, तिनकै रङमा भूमिपुत्र थारूका अबोध मन खुलेका थिए। पहेलपुर तोरीको फूलसित बाजी लाग्दै जुग्री–जग्गु प्रेमको कोपिला लागेको थियो। दाङ झरेका शासक खलकका अाँखा पहेलपुर फाँटमा परे। थारू र अक्षर, थारू र राज्यसत्ताबीच गोरु बेचेको साइनो पनि थिएन। त्यसैले ‘शासक खलक’लाई ती फाँट कब्जा गर्न कुनै आइतबार कुर्न परेन।सिङ्गो पञ्चायत नै तिनका भएपछि छिनभरमै सारा फाँट आफ्नो बनाए। हेर्दाहेर्दै पहाडबाट झरेका शासक खलक जति जिम्दार भए भने थारू भूमिहीन।

    नवीन विभास

पाठक विचार

  • विकासको नाम जपी, माछो-माछो भ्यागुता बनाए

    हेर हाम्रा नेताले, आफैंलाई भुइ-फुट्टा बनाए। बिखन्डनको बाटो रोजी, न यता न उता बनाए ।   अनेकौ वाद तन्त्र भनी सधै जनता झुक्याइरहे, विकासको नाम जपी, ...

    डा. रबिन खड्का

  • हामी मधेसीबाट कहिले नेपाली हुने?

    lsquo;ल् उठनुस तपाईहरु, आ–आफनो झोलाहरु चेकजाच गराउनुहोस्’, यसरी जोडले आएको एक्कासी आवाजले म झस्केर उठेँ। उठेर देख्दा भर्खर हेटौडा, मकवानप...

    सुशीलकुमार साह

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट