ठूल्ठूला मन्दिर बनाउनेले चर्पी किन नबनाएका होलान्?

  • Get News Alerts

tata
 
बौद्ध स्तुप पुनर्निर्माणको भव्यता देखेर को नेपाली प्रसन्न नहोला र!
 
त्यसको पुनर्निर्माण निम्ति ३० करोड रुपैयाँ जम्मा भएको थियो। त्यसमध्ये २३ करोड निर्माणमा खर्च भएको र बाँकी ७ करोड व्यवस्थापनका लागि राखेको भनिएको छ, जुन अत्यन्तै सकारात्मक हो।
 
केही दिनअघि चाबहिल बस्ने अनिता भट्टको कुरा सुनेर मन खिन्न भयो। उनले भनेकी थिइन्, ‘त्यस्तो राम्रोसँग बनाएको बौद्ध स्तुप क्षेत्रमा जम्मा दुईवटा मात्र चर्पी, त्यो पनि विदेशीलाई मात्र प्रयोग गर्न दिने भनेर बनाइएको रहेछ।’
 
अनिताको कुराले मलाई स्तुप निर्माण गर्ने इन्जिनियर, व्यवस्थापक, चन्दादाता कसैले पनि चर्पी बनाउने विषयमा किन ध्यान नदिएको होला भन्ने लाग्यो। पेट्रोल पम्पमा पनि चर्पी बनाउनुपर्छ भन्ने नियम बनेका बेला मन्दिर, मस्जिद र  ठूला स्तुपजस्ता हजारौं मानिस आएर घन्टौं बस्ने ठाउँमा चर्पी र पानीको बन्दोबस्त नभए धार्मिक आस्थाका लागि आएका मानिस शौच गनै कता जाने होला? कि नजिकैको पसलमा गएर नित्य कर्म गर्ने हो?
 
विदेशीका लागि चर्पी बनाउने व्यवस्थापकले नेपालीलाई नबनाएको कारण हामी फोहोरी हुन्छौं, जताततै दिसा–पिसाब गरिदिन्छौं भनेर पो हो कि! तर, पानी र साबुनको राम्रो व्यवस्थापन हुने हो भने नेपालीहरूले पनि फोहोर त गर्ने थिएनन् होला नि! यति ठूलो स्तुप बनाउनेले प्रत्येक दिन त्यहाँ कति मानिस आउँछन्, कति बेर घुम्छन्, ध्यान गर्छन् भन्ने विचार त गरेकै होला नि? त्यसैअनुसार सरसफाइको व्यवस्था, बिजुलीबत्ती, मैनबत्ती, अगरबत्ती आदिको प्रबन्ध पनि गर्नुपर्ने होइन र!
 
धार्मिक भावनाले ओतप्रोत भएका आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई हाम्रा मठ–मन्दिर कसरी पुनर्निर्माण भएका छन्, सरकारी सहायताबिना नै सहयोगी दाताहरूको खुला हातले कसरी ठूलो काम सम्पन्न भइरहेको छ भन्ने बुझाउन र देखाउन पनि यहाँ भ्रमण गर्न प्रोत्साहित गरिनुपर्छ। यो सम्पूर्ण नेपालीलाई गौरवान्वित तुल्याउने अवसर पनि हो। मेरो एउटै चिन्ता छ, स्तुप घुम्न जाने पर्यटकले शौचालय पो कहाँ प्रयोग गर्लान्? स्तुप परिसरमा चर्पी नभएपछि कसरी लामो समय बसेर आनन्द लिने होला? 
 
यस्तो अवस्थामा दिसा–पिसाब लागे कुनै राम्रो होटलमा गएर सय रुपैयाँको चिया पिएर त्यहाँको चर्पी प्रयोग गर्नुको विकल्प हामीसँग छैन। तर, यस्ता धार्मिक स्थल आउने सबै मानिससँग त्यसरी होटलमा गएर महँगो चिया खाने पैसा नहुन पनि सक्छ। अनि के उनीहरूले यति राम्रो स्तुपको आनन्द लिँदै लामो समय बिताउन नपाउने? पुरुषहरूले त कुनै कुनामा उभिएर पनि आफूलाई सहज बनाउँछन् होला, तर महिलाले के गर्ने? महिलालाई यसरी जथाभावी कतै गएर ‘सहज’ हुन पनि गाह्रो पर्छ। 
 
पुनर्निर्माणको यति ठूलो काम गर्दा पैसाकै अभावमा त पक्कै चर्पी नबनाइएको होइन होला। पानी व्यवस्थापनका लागि पनि पैसा अभाव थिएन होला। यहाँ एउटै कुराको अभाव थियो, आउनेजाने मानिसलाई चर्पी र पानीको राम्रो बन्दोबस्त हुनुपर्छ भन्ने विचारको। घुम्न आएका व्यक्तिले कुनै दिन बेलुकासम्म घुमेर अँध्यारो भएपछि कुना–कुनामा दिसा–पिसाब गरे भने भोलिपल्टदेखि त्यो धार्मिक स्थलको अवस्था के होला?
 
चर्पीका बारेमा नेपाल सरकारले धेरै नियम बनाएको छ। खुला दिसामुक्त देश बनाउन करोडौं खर्च गरेको छ। तर, यस्ता सार्वजनिक स्थलहरूमै चर्पीको उचित बन्दोबस्त नभएसम्म खुला दिसामुक्त क्षेत्रको अवधारणा कसरी पूरा होला? हामीकहाँ कसैले पनि चर्पी सबै ठाउँमा चाहिन्न भन्दैन, तर चर्पीको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने प्रश्नको जवाफ दिन पनि गाह्रो छ। धेरैजसोले ठूलो उद्देश्य राखेर ठूलो कार्यक्रम गर्दा चर्पीलाई बेवास्ता गर्ने गरेका कर्यौ उदाहरण छन्।
 
नेपालका अन्य ठूला धार्मिक स्थल जानकीधाम, बुढानिलकण्ठ वा गोसाइँकुण्डमा पनि चर्पीको अभावले जताततै फोहोर छ। चर्पी र पानीको व्यवस्था नभएर यात्रीलाई कति समस्या छ भन्ने कसले विचार गर्ला? जानकी मन्दिरमा केही समयअघि विवाह पञ्चमीको धुमधाम भयो। लाखौं मानिसले उक्त उत्सव मनाए। तर, ती मानिसले उत्सव मनाएर दिसा–पिसाब कहाँ गरे होलान्? जनकपुरमा सार्वजनिक शौचालय कति छ भनेर मैले घुमेर हेर्दा कतै देखिन। 
 
कतिले यो लेख पढेर जाबो चर्पीको विषयमा के लेखे होलान् भन्ठान्नु होला। तर, चर्पी नभएको ठाउँमा दुई दिन बसेर अनुभव गरे थाहा हुन्छ, चर्पी कति महत्वपूर्ण छ भनेर। नेपालका कति गाउँमा चर्पी नभएकैले झाडापखाला फैलिएको हामीले देखेका छौं। चर्पी नभएकाले वनजंगल जाँदा जनावरको टोकाइको शिकार भएका उदाहरण पनि हामीसँग छन्। अध्याँरो झाडीभित्र पिसाब गर्न जाँदा बलात्कारको शिकार भएका घटना पनि थुप्रै छन्। खासगरी तराईमा चर्पीको अभावले महिला स्वास्थ्यमा समस्या परेका छन्। हाम्रा मठ–मन्दिरमा चर्पीको अभाव त्यही सिलसिलाको एउटा कडी हो।
 
यति महत्वको चर्पीलाई हामीले ध्यान नदिएर भयो त!
hundai

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष सिजेएमसी यात्राको चुनौतीपूर्ण १६ वर्ष

    नेपालमै पहिलो पटक पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विषयमा स्नातकोत्तर तह सञ्चालन गरी विद्यमान् पत्रकारिता शिक्षामा आमुल परिवर्तन गर्ने उद्धेश्यल २०५७ सालमा कलेज अफ जर्नालिजम् एण्ड मास कम्युनिकेसन (सिजेएमसी) स्थापना भएको हो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयले २२ वर्षदेखि पत्रकारिता विषयमा स्नातक तह सञ्चालन गरिरहेको तर स्नातकोत्तर तह सुरु गर्न नसकेको अवस्थामा सिजेएमसीले काठमाडौंको धापासीबाट तीन कोठा भाडामा लिएर सुरु गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो। २०५८ साल पुष २७ गते वरिष्ठ पत्रकार भारतदत्त कोइराला, प्राध्यापक र सिजेएमसीका विद्यार्थीबाट सामूहिकरूपमा कलेजको उद्धघाटन भएको थियो।

    डा. मञ्जुश्री मिश्र

  • कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर? कार्यसम्पादन ठूलो कि जागिर?

    ओली सरकार छँदै ज्ञवाली नेतृत्वको प्राधिकरणले कर्मचारी तान्न, धान्न र काम लगाउन नसक्ने पुष्टि भइसकेको थियो। कुनै पनि सार्वजनिक पदमा नियुक्ति गर्दा पार्टीप्रतिको वफादारीलाई केन्द्रमा राख्ने नगरेको भए ओलीले पहिले त ज्ञवालीभन्दा धेरै योग्य मानिसलाई प्राधिकरणमा ल्याउने थिए। भुलवश त्यस्तो मानिस नियुक्त भएको भए कार्य सम्पादन हेरेपछि फेरेर अर्को मानिस राख्ने थिए। 

    जीवन क्षत्री

  • माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको? माघीलाई मिलनको पर्व बनाउने कि फुटको?

    माघीको मौकामा मालिकहरू गाउँमा गएर गरिब, सोझा अभिभावकलाई ललाईफकाई विभिन्न प्रलोभनमा पारेर, वर्षको सिर्फ एकजोर कपडा दिएर वा एकदम न्यूनतम पैसा दिएर ५ देखि २० वर्ष सम्मका छोरीलाई आफ्नो घरायसी काम गर्नका लागि कमलरीको रूपमा लैजाने चलन थियो। कमलरीको नाउँमा हजारौं थारू चेलीवेटीहरूको विभिन्न तवरले शोषण हँुदै आएको छ। उनीहरू श्रम शोषण, यौन शोषणमा परी मानसिक पीडा भोग्दै विक्षिप्त अवस्थामा मालिकको घरमा नारकीय जीवन जिउन विवश छन्। कुनै न कुनै बहाना पारेर चेलीवटीलाई अझैसम्म कमलरी बनाउने काम हुँदै आएको छ। यसलाई रोक्न समाजका हरेक सचेत नागरिक लाग्नु जरुरी छ। साथै राज्य पक्षबाट यी सामाजिक विकृतिपूर्ण कुप्रथालाई हटाउनका लागि ठोस कार्यक्रम अगाडि ल्याउनु पर्दछ। तर उनीहरुले अझैसम्म कमलरी परिचय पत्र समेत पाएका छैनन्।

    शत्रुघन चौधरी

साहित्यपाटी

  • खाम भित्रको माया खाम भित्रको माया

    मैले भनें– म थाकेकी थिएँ, यसो पल्टेको भुसुक्कै निदाएछु । ‘तिमी बद्लियौ।’ ‘मेल्वर्नको मौसम जस्तै भयौ भन्न खोजेको कल्याण?’ ‘तिमी नजिस्क त मसँग।’ ‘हुन्छ, त्यसो भए अर्कोसँग जिस्किन्छु नि त।’

    निरु त्रिपाठी

  • कसको सिन्दूर? कसको सिन्दूर?

    गएको वैशाखमा गिरानचौरतिर बिहे भएको रहेछ मस्यौरीको। रामदाइ घर फर्किएको खबर सुनेर मामाघर राउतगाउँ जाने बहाना बनाएर आएकी रहिछन् यता।  हुनु–हुनामी भइसक्यो। रिसाएर अथवा रोएर अब केही हुनेवाला थिएन। 'के गछ्र्यौ त अब?' रामदाइले सोधे।  'तिमी जे भन्छौ, त्यही गर्छु... !' उनले आँसु पुछ्दै भनिन्। 'जान्छ्यौ त मसँग?' रामदाइले खिरिल्याएर सोधे। मस्यौरीले मुन्टो हल्लाइदिइन्।

    प्रोल्लास सिन्धुलीय

  • जुग्री जुलुस जुग्री जुलुस

    तराईमा औलो उन्मूलन भयो। पहाडबाट मान्छे ओइरिए। त्यसबेला दाङका फाँटमा धान झुलेका थिए। पहेलपुर तोरी फुलेका थिए। र, तिनकै रङमा भूमिपुत्र थारूका अबोध मन खुलेका थिए। पहेलपुर तोरीको फूलसित बाजी लाग्दै जुग्री–जग्गु प्रेमको कोपिला लागेको थियो। दाङ झरेका शासक खलकका अाँखा पहेलपुर फाँटमा परे। थारू र अक्षर, थारू र राज्यसत्ताबीच गोरु बेचेको साइनो पनि थिएन। त्यसैले ‘शासक खलक’लाई ती फाँट कब्जा गर्न कुनै आइतबार कुर्न परेन।सिङ्गो पञ्चायत नै तिनका भएपछि छिनभरमै सारा फाँट आफ्नो बनाए। हेर्दाहेर्दै पहाडबाट झरेका शासक खलक जति जिम्दार भए भने थारू भूमिहीन।

    नवीन विभास

पाठक विचार

  • विकासको नाम जपी, माछो-माछो भ्यागुता बनाए

    हेर हाम्रा नेताले, आफैंलाई भुइ-फुट्टा बनाए। बिखन्डनको बाटो रोजी, न यता न उता बनाए ।   अनेकौ वाद तन्त्र भनी सधै जनता झुक्याइरहे, विकासको नाम जपी, ...

    डा. रबिन खड्का

  • हामी मधेसीबाट कहिले नेपाली हुने?

    lsquo;ल् उठनुस तपाईहरु, आ–आफनो झोलाहरु चेकजाच गराउनुहोस्’, यसरी जोडले आएको एक्कासी आवाजले म झस्केर उठेँ। उठेर देख्दा भर्खर हेटौडा, मकवानप...

    सुशीलकुमार साह

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट