बच्चाहरूको हिउँदे झाडापखाला

skoda
  • Get News Alerts

united
tata

जाडो मौसम सुरू भएसँगै बालबालिकामा झाडापखाला बढ्न थालेको देखिन्छ। रोटा भाइरस नामको बिषाणुले गर्ने झाडापखाला साना बच्चाहरुमा हिउद्को बेला धेरै हुनेगर्छ। तर, यस्तो संक्रमण जुनसुकै मौषम र जुनसुकै उमेरका मानिसहरूमा पनि हुन सक्छ। धेरै बच्चाहरू सँगै रहने वा सामुहिक आवास भएका ठाउँमा एकजनालाई संक्रमण भएमा अरु धेरैजनालाई फैलने सम्भावना हुन्छ।

खाना, पानी, हात र बच्चाहरूले प्रयोग गर्ने खेलौना लगायत सामाग्रीमा दिशाबाट आउने आँखाले देख्न  नसकिने निकै सुक्ष्म किटाणु मुखमा पुगेपछि बच्चामा संक्रमण हुन्छ। त्यसको एक देखि तीन दिन पछि बच्चालाई खान मन नलाग्ने, मन्द ज्वरो आउने, पेट दुख्ने र उल्टी आउने हुन्छ। केही पटक बान्ता भएपछि पखाला सुरु हुन्छ र त्यो तीनदेखि सात दिनसम्म रहन्छ। पखाला पानीजस्तै आउँछ, रगत वा मासी मिसिएको हुँदैन।

दिनभरिमा धेरै पटक पातलो दिसा गर्ने भएकाले शरीरमा पानी र नुन धेरै खेर जान सक्छ। यसले गर्दा सुरू-सुरूमा बच्चा झिजिने, धेरै तिर्खाएझैँ पियुन खोज्ने, आँखा गडेजस्तो देखिने र पेटको छाला तान्दा बिस्तारै फर्किने जस्ता केही जलाबियोजनका चिन्हहरू देखिन्छन्। झाडापखाला भइरहने तर पुनर्जलीय झोल वा आमाको दुध लगायत अन्य झोलिलो कुरा चाही नखाने गरेमा बच्चा सुस्त वा बेहोस हुने, दुध खान वा केही पनि पिउन नसक्ने हुन्छ जुन कडा जलाबियोजनको संकेत हो। ज्यान लिन सक्ने जटिलता भनेको यही कडा जलबियोजन हो।

बच्चामा झाडापखाला गराउने कारणहरू अनेक हुन्छन्। रोटा भाइरस बाहेक अरू भाइरल संक्रमण पनि हुन्छन्। तर एन्टीबायोटिक खानुपर्ने आउँ/ रगतमासी, टाइफाइड जस्ता ब्याक्टेरियाले गर्ने संक्रमण भने झाडापखाला भएका बच्चाहरु मध्ये धेरै कममा मात्र हुन्छ र तिनीहरुमा गम्भीरता जनाउने अरु लक्षणहरु पनि हुन्छन्। ती कारणहरु पत्ता लगाउन कहिलेकाँही दिशा, पिसाब, रगत आदिको जाँच गर्ने गरिन्छ।

 झाडापखालाको कारण रोटा भाइरस नै हो भनेर निर्क्योल गर्न भने दिशामा भाइरस हेर्ने विशेष जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ जुन हाम्रो देशमा हुने गरेको छैन। उपचारकै लागि यो जाँच गर्नुपर्छ भन्ने छैन।

भाइरसले गर्ने यस्तो झाडापखाला केही दिनपछि आफैं ठीक हुन्छ। आजसम्म रोटा भाइरसविरूद्ध काम गर्ने औषधि बनेको छैन। एन्टिबायोटिकले भाइरल संक्रमणमा काम गर्दैन। पखालाको अरु कारण पनि विचार गरेर गम्भीरता हेरेर कहिलेकाँही एन्टीबायोटिक, सलाइन लगाएत औषधि दिने वा भर्ना गरेर केही घण्टा वा दिन प्रत्यक्ष निगारानीमा राखेर हेर्नुपर्ने पनि हुन सक्छ।

रोटा भाइरल लगाएत जुनसुकै झाडापखालाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपचार भनेको पुनर्जलीय झोल (जीवनजल) नै हो। बच्चालाई जलाबियोजन भएको छैन भने झाडापखालामा खेर गएको मात्रा बराबर उमेर अनुसार प्रत्येक पटक १०० देखि २०० मि.लि. जीवनजल  दिनुपर्छ। तर ख्याल गर्नु पर्ने कुरा के छ भने जीवनजल बनाउँदा एक लिटर सफा पानीमा एक पुरिया पुरै राखेर बनाउनुपर्छ र त्यो बनाएको चौबिस घन्टाभित्र दिन सकिन्छ।

पुनर्जलीय झोलमा नुनको मात्रा कम वा बढी भयो भने ज्यानै खतरामा पर्ने पनि हुन्छ। यस्तो समस्या हुन सक्ने सम्भावना भएकोले नुन चिनी पानी आफैंले बनाएर दिने कुरालाई दुरुत्साहित गरिएको छ र जीवनजल सबै सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुमा निशुल्क र किन्नु पर्दा पनि सस्तोमै पाइन्छ।

केही जलबियोजन भएको छ भने बच्चालाई अस्पतालमै राखेर जीवनजल  दिदै निगरानीमा राखेर उपचार गर्नुपर्छ भने कडा जलाबियोजन भएको वा तारन्तार उल्टी गरेर जीवनजल पिउन सकिरहेको छैन भने सुइबाट सलाइन पानी दिनुपर्ने हुन्छ।

झाडापखाला लागेको बच्चालाई आमाको दुध पटक पटक साबिक भन्दा बढी खुवाउनु पर्छ। पुनर्जलीय झोल बाहेक केही मात्रामा सफा पानी, दाल वा गेडागेडीको रस दिन सकिन्छ।

रोटा भाइरल संक्रमणमा शुरुमा बान्ता हुने भएकोले उल्टी रोक्ने औषधि दिनुपर्छ, जुन धेरै जसो एक डोज भए पुग्छ। पखाला रोक्ने भने कुनै औषधि हुँदैन र त्यस्तो प्रयोजनको लागि भनेर आउने औषधिहरु प्रयोग गर्नु झन् हानिकारक हुन सक्छ।

ज्वरोको लागि कहिलेकाँही पारासिटामोल चाहिन सक्छ। झाडापखाला भएको पाँच वर्ष मुनिका बच्चाहरुमा जिन्क चक्की उपयोगी हुने देखिएको छ, त्येसैले छ महिनासम्मको बच्चालाई आधा चक्की र त्यो भन्दा बढी उमेरमा एक चक्की दिनमा एक पटक दस दिनसम्म दिनुपर्छ।

सुरूका दिनहरुमा उल्टी हुने र जिन्कले मतमत लाग्ने भएकोले उल्टी नारुकिन्जेल जिन्क चक्की नदिदा पनि हुन्छ तर त्यसपछि पुरा दस दिन दिनु महत्वपूर्ण छ।

धेरैजसो आमाबुबालाई बच्चालाई के खुवाउने र के नखुवाउने भन्ने दुबिधा हुने रहेछ। दुध, घिउ आदि पखाला लागिरहेको बच्चाले पचाउन अलि गारो हुन्छ, तर दिने नहुने भन्ने चाही होइन। जुस लगायत गुलियो बढी हुने पखाला बढाउन सक्ने पेय पदार्थ भने खुवाउनु हुँदैन। बिरामी हुन्जेल बच्चाले अलि कम खाने हुनसक्छ तर त्यस पछि थप आहार दिएर गुमेको तौल बढाउन सकिन्छ। बच्चाको रुची अनुसार जुनसुकै पोषिलो खानेकुरा दिन सकिन्छ।

दहीले आन्द्रामा राम्रा किटाणु मार्फत पखाला कम गर्न सहयोग गर्ने र केराले पखाला हुँदा खेर जाने पोटासियम पूर्ति गरिदिने हुँदा दही र केरा झाडापखाला लागेको बच्चालाई निकै फाइदाजनक हुन्छ। दही वा केराले चिसो लाग्छ भन्ने आम धारणा रहेकोले हाम्रा बच्चाहरू सबैको घरमा पाइने औषधिजन्य र पोषिलो खानेकुराबाट बन्चित रहने गरेको मेरो अनुभव छ।

यदि तपाईको बच्चालाई झाडापखाला लागेको छ भने चर्को ज्वरो आउने, दिशामा रगत देखिने, साह्रो गरी पेट दुख्ने, कम्पन आउने, बेहोस हुने, दुध चुस्न वा केही पनि खान नसक्ने, पिसाब कम हुने, तारन्तार उल्टी हुने, पेट फुल्ने जस्ता गम्भीर समस्याहरु देखिएको छ भने अस्पताल लैजानु र डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ।

बाह्र महिनाभन्दा कम उमेरका, कुपोषण भएका, पटक पटक गम्भीर बिरामी परिरहने बच्चामा झाडापखाला भएको छ भने जटिलता आउने र ज्यान जाने सम्भावना बढी हुने भएकाले डाक्टरको सल्लाह लिनैपर्ने हुन्छ।

रोटा भाइरस संक्रमणबाट बच्चाहरुलाई बचाउन आजभोलि खोप पनि पाइन्छ। तर यस्तो खोप सरकारले निःशुल्क प्रदान गर्ने नियमित खोप भित्र नपर्ने हुँदा किनेर लगाउनुपर्ने हुन्छ। अधिकतम फाइदाको लागि यस्तो खोप १४ हप्तामा पहिलो डोज र त्यसपछि एक दोस्रो डोज लगाउन सिफारिस गरिएको छ। तर एउटा उमेर हदसम्म मात्र यो प्रभावकारी हुने भएकोले छुटेको खण्डमा धेरै पछिसम्म लगाउन सकिदैन।

रोटा भाइरस संक्रमण भएको ब्यक्तिले पखाला सुरु हुनभन्दा दुई दिन अगाडिदेखि आठ दिन पछिसम्म पनि अर्को ब्यक्तिमा रोग सार्न सक्छ। त्यसैले एस्तो बच्चालाई उल्टी वा पखाला रोकिएको कम्तिमा २४ घन्टासम्म स्कुल पठाउनु हुँदैन।

 खानेकुरा, पानीको स्रोत लगायत बच्चाले प्रयोग गर्ने कुराहरुमा बिरामी बच्चाको दिशा पर्न नदिन सरसफाइमा थप ध्यान पुर्‍याउन आवस्यक हुन्छ। नियमित हात धुने बानी रोटा भाइरस संक्रमण फैलिन नदिने सबैभन्दा प्राभवकारी उपाय हो।

संसारभरीमै बच्चाहरु, विशेषगरी एक वर्षसम्मका शिशुहरुमा सबैभन्दा बढी झाडापखाला गराउने र जलाबियोजन गरि ज्यान लिने गरेको रोटा भाइरल झाडापखाला नियमित खोप लगाउने र खाना तथा पानीको सरसफाईमा धेरै ध्यान पुर्‍याउने गरेको ठाउँमा धेरै हदसम्म घटेर गएको देखिन्छ।

(बालरोग बिशेषज्ञ डा धरेल बि पी कोइराला स्वास्थ्य बिज्ञान धारानमा उप-प्राध्यापक हुनुहुन्छ।)

 

Hundai
fasino
sagoon

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

Hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • मकैको चामल मकैको चामल

    खाना नलिनु अघिः -यो साउले खाना सोध्दा पुग्यो भने ‘आगायो’ भन् हे!
    -नपुगेको चैँ कसरी भन्ने?
    -‘चायो’ भन् न! मलाई फिटिक्कै खसकुरा नआउने। आखिरमा ‘आगायो’ के खाएर भन्न सक्नु ? बल्लबल्ल ‘चायो’ मेरो मुखबाट पाँच किलोको ढक जस्तो गरुङ्गो भएर सुस्तरी प्रक्षेपण हुन्छ। बाले अर्डर दिँदा भात मेरो लागि चैँ ‘हाफ’ भनेको हुन्छ। खाने बेला मैले ‘फुल’ पो खाइसक्छु, कारणः भात चामलको देखापर्छ।

    छम गुरुङ

  • हामी आफैं उखेलिनुपर्ने जरा हौं हामी आफैं उखेलिनुपर्ने जरा हौं

    मैलै जीवनमा धेरै बालबालिकाको कान निमोठेँ। कन्सिरीका रौं तानेँ। गालामा चड्कन लगाएँ। पाइपको लौरोले हत्केला बजाएँ। ढाड भाँचिएला जसरी हिर्काएँ। जबजब म बालबालिकालाई निरीह बनाउँदै शासकीय रवाफमा यी कार्य गर्थेँ म स्वयम् बिरामी पर्थेँ। त्यही दिन या भोलिपल्ट सम्बन्धित बालकसित भेटेर सम्बन्ध पुनसर््थापित भएको अनुभूति भएपछि मात्र आफूलाई सजिलो महसुस हुन्थ्यो।

    नरेन्द्रकुमार नगरकोटी

  • आमा र अनुहारका धर्सा आमा र अनुहारका धर्सा

    घाँटीमा अँगालो मारेर सुत्ने मेरो बानी थियो। बुवासँग सुत्दा पनि त्यसरी नै अँगालो मार्थेँ। उहाँलाई कहिल्यै झर्को लागेन। आमा आइरहन नपाउने। उहाँलाई लिन बुवा नै जानुपर्ने भएकाले चाँडै आँउने सम्भावना कम हुन्थ्यो। चाडपर्वजस्ता विशेष बेलामा मात्र हाम्रो भेट हुन्थ्यो। आमालाई लिन बुवा हिँडेदेखि आईपुगुन्जेलसम्मको पर्खाई सबैभन्दा लामो लाग्थ्यो मलाई। आमालाई सुनाउने धेरै कुराहरु सम्झिएर बस्थेँ म। सुनाउँछु भनेर सम्झिएका धेरै कुराहरु उहाँ नजिकै आईपुग्ने बेलामा हराउँथे।

    सुरज सुवेदी

साहित्यपाटी

  • फर्कनु उसको फर्कनु उसको

    भर्खरै थाहा पाएको हुँ मैले उनी फर्कि आएकी
    उनी जो हाम्रो टोलको सबैभन्दा सुन्दर युवती थिइन्
    अब आएकी छिन् सधैँको लागि विवाहको तीन वर्षपछि फिर्ता

    शिरीष कुमार मौर्य

  • मेयर हर्कचोक मेयर हर्कचोक

    दिनहरु बित्दै गए। मेरा मानसपटलमा ती युवती र त्यो बच्चाको अनुहार धमिलो धमिलो हुँदै गयो। शायद अघिल्लो वाक्य मैले गलत लेखेँ। ती आँखाहरू धमिला हुने किसिमका थिएनन्। सुदूर मानसपटलमा गहिरो गरी कुँदिएका थिए ती।

    शिव संकल्प

  • बैंस बैंस

    चिठी च्यात्छन्। मेरो आफ्नै मुटु च्यातेजसरी दुख्न थाल्छ। चिठी च्यातेपछि राजा घोडा र रेडियो छाडी टाप कस्छन्। त्यसपछि बजिरहेको बाउसा’बको रेडियो पनि बन्द हुन्छ। घोडा मन्टो हल्लाउँदै हेरिरहन्छ- घरी मलाई, घरी नरेशजंग राजा गएतिर त घरी भेरी पारितिर। ‘राजा! किन च्यात्सियो? लालीको चिठी’ भनेर छाडेथे हल्काराले,’ यति भनेर चिठीका टुक्रा उठाउन थाल्छु। बाउसा’ब ओझेल पर्छन्। तैपनि प्रश्नले बाटो छेक्छ, ‘अब लालीको बैंस?’ चिठीका टुक्रा हातमा उठाएर अमूल्य उपहारझैं हेर्न थाल्छु, ‘आँखा देख्ने भए आफैंले सन्चोबेसन्चो सोध्थे हुँला छोरीले पठाएका अक्षरसित।’ जहाँ भए पनि, जे गरे नि लालीले ‘ठीक’ गरेजस्तो ‘अनौठो’ अनुभूत गरी बोलाइरहेछु- लाली!

    नवीन विभास

पाठक विचार

  • प्रधानमन्त्रीज्यू, चुरेभूमिलाई मरुभूमि नबनाईयोस्!

    म कसरी भनूँ मेरो देश चक्रै चक्रको कुचक्रमा फँसेको छ भनेर, म कसरी भनूँ मेरो देश केही मुठ्ठीभर मान्छेहरुको र दलदासहरुको चंगुलमा फँसेको छ भनेर, म कसरी भनूँ स्वार्थको राजनीतिको रापमा देश भत्भति पाकिरहेको छ भनेर ! कसरी भनूँ यहाँ राज्यका अंग अंगमा दलका दासहरुले योग्यता हैन चाकरीको भरमा नोकरी पाउँछन् भनेर ! त्यसैले जब जब अमेरिकीहरुले 'ह्वाई आर यु हियर' भन्छन् तब तब म त्यही नोष्टाल्जियामा हराउँछु । अनि आफैले उठाएको सवाललाई बिषयान्तर गर्छु ।

    - सरगम भट्टराई

  • ठूला सञ्चारमाध्यमको मनोमानी, सरकारको लाचारीपन

     सञ्चारमाध्यमहरुले कहिले समाचारमा त कहिले बिज्ञापनमा पटक पटक यस्ता गल्ती दाहो¥याइरहन्छन् । जसका कारण लोकतान्त्रिक पद्दतिमा पुगेका नेपालीहरुको सही सुचना पाउने अधिकारमा असहजता पैदा भएको छ। यो सुचनजाकै हकमा पहिलो कुरा सञ्चारमाध्यमले स्रोत बिना प्रकाशन/प्रसारण गर्नु नै गल्ती हो। दोस्रो नेपालमा प्रयोग हुने नाङ्गा साबुनको गुणस्तरबारे बिज्ञापन प्रस्ताव आइसकेपछि ती उत्पादनको गुणस्तरबारे छलफल परामर्श तथा सम्बन्धित पक्षको ध्यान आकर्षण गराउनुपथ्र्यो जुन कुरा आम सञ्चारको दायित्वभित्र पथ्र्यो।

    मनीषा अवस्थी

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट