अहिलेको बैंकिङ समस्या कसरी सुल्झाउने?

  • Get News Alerts

united
tata
 केही महिनायता नेपालको समग्र बैंकिङ प्रणाली तथा अर्थतन्त्रमा तरलताको समस्या देखिएको छ। यो अझ जटिल हुनसक्ने र समग्र अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पार्ने प्रकृतिको छ।
 
विसं २०६६ ताका पनि बैंकिङ प्रणालीमा यस्तै प्रकारको तरलता अभाव सिर्जना भएको थियो। अनुत्पादक तथा नियमित नगद प्रवाह नहुने क्षेत्रमा अत्यधिक लगानी यसको प्रमुख कारण थियो। यसले कर्जा-निक्षेप अनुपात बढ्न गयो। कतिपय संस्थाको कर्जा-निक्षेप अनुपात त शतप्रतिशत नाघेको थियो। कयौं वित्तीय संस्थाहरू धराशयी भई संकटग्रस्त स्थितिमा पुगेका थिए।
 
यसपटक भने तरलता समस्याले वित्तीय संस्थाहरू संकटमै पुगिहाल्ने अवस्था छैन। केन्द्रीय बैंकको नियमनबाट बाँधिएका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू हाल कर्जा विस्तार कस्नेतर्फ लागेका छन्। गत ६ महिना भने उनीहरुले यसतर्फ विचार पुर्‍याउन सकेका थिएनन्। २०७३ साउनदेखि पाँच महिना अवधिमा बैंकिङ क्षेत्रले ९९ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको थियो। त्यसबाट करिब ८० अर्ब मात्र कर्जा प्रवाह हुनुपर्नेमा १ सय ३५ अर्ब कर्जा प्रवाह गरेको देखिन्छ। यसबाट तरलतामा असर परी कर्जा-निक्षेप अनुपातमा चाप पर्नु स्वाभाविक हो।
 
त्यस्तै, अधिकांश बैंकहरुले आन्तरिक रूपमा जोखिम व्यवस्थापन र सम्पत्ति दायित्व व्यवस्थापनमा सम्झौता गरेको पाइयो। समयमै अनुगमन र हस्तक्षेप पनि हुन सकेन।
 
समस्याको जटिलता
तरलता समस्या यसरी नै बढ्दै गए बैंक तथा वित्तीय संस्थाको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने पक्का छ। 
 
हालको तरलता समस्याले व्याजदरमा असर पार्दा कयौं उद्योग व्यवसायमा धान्नै नसक्ने स्थिति सिर्जना हुनेछ। समग्र बैंकिङ वित्तीय प्रणालीप्रति सर्वसाधारणको विश्वासमा संकट आउन सक्ने देखिन्छ। फलस्वरूप अत्यावश्यक ऋण नपाउने आशंकामा ऋणीहरूबाट हुनुपर्ने कर्जा तथा किस्ताको भुक्तानीमा ढिलाइ हुनसक्छ। बैंकिङ क्षेत्रमा नियमित जम्मा हुनुपर्ने रकम ऋणी आफैंले लामो समय चलाउन खोज्ने प्रवृत्ति बढ्न जाने देखिन्छ। यसको असर प्रत्येक वित्तीय संस्थामा परेर समग्र वित्तीय प्रणालीमा संकट आउने अवस्था सिर्जना हुनसक्ने छ। 
 
यसरी वित्तीय प्रणालीबाट थलिएको अर्थतन्त्र उकास्न राज्य तथा केन्द्रीय बैंकको सामान्य प्रयासबाट सम्भव हुने छैन। यसका लागि राज्यको ढुकुटीको ठूलो अंश खर्च हुन सक्छ। यस अर्थमा समग्र वित्तीय प्रणालीमा तरलता अभाव हुन नदिने प्रतिबद्धता झल्किने गरी हस्तक्षेप हुन अत्यावश्यक देखिन्छ।
 
गर्न के सकिन्छ त?
नेपाल राष्ट्र बैंकसँग रहेका मौद्रिक उपकरणहरूका पनि सीमा छन्। कतिपय उपकरणले दैनिक तरलता मापदण्ड कायम गर्न सघाउ पुर्‍याए पनि कर्जा प्रवाहमा विस्तार ल्याउन सम्भव छैन। केही उपायमार्फत् बजारलाई सकारात्मक सन्देश दिई सार्वजनिक विश्वास कायम राख्न अत्यावश्यक भइसकेको देखिन्छ। यसका लागि निम्नानुसारका उपाय उपयुक्त हुन सक्छन्:
 
१) विदेशी बैंकमा लगानी भएको रकम भित्र्याउने: अत्यधिक तरलता भएका बेला २०७१ को मौद्रिक नीतिमार्फत् बैंकहरूले विदेशमा लगानी गर्न पाउने सीमा बढाइएको थियो। त्यो सीमालाई २०७० को अवस्थामा फर्काउने गरी हस्तक्षेप गर्नु उपयुक्त देखिन्छ। २०७१ देखि २०७३ मंसिरसम्म थप ७०४२ करोड रकम बैंकहरूले विदेशी बैंक र वैदेशिक उपकरणमा लगाएका छन्। यस्तो रकम २०७३ साउनबाट २०७३ मंसिरसम्म १३७५ करोड बाह्य लगानी भएको देखिन्छ। उक्त रकममध्ये व्यापारको परिमाण र प्रतिबद्धतामा भएको वृद्धिभन्दा पक्कै निकै ठूलो हुनुपर्छ।
 
यसर्थ, उक्त विदेशी लगानी रकमलाई स्वदेशमा भित्र्याउन उपयुक्त नीति ल्याउन आवश्यक देखिन्छ। यसबाट तरलतामा राम्रै सहयोग पुग्न सक्छ। हुनसक्छ, यस्तो केही लगानीको भुक्तानी अवधि केही लामो होला तर एक त्रैमासिकभित्रको तरलता व्यवस्थापनलाई पक्कै मद्दत मिल्नेछ र उक्त रकमबाट कर्जा प्रवाह हुन सक्नेछ।
 
२) कर्जा-निक्षेप अनुपात र अनिवार्य मौज्दातमा समायोजन: नेपालको तरलताको प्रवृत्ति सामान्यतया प्रत्येक वर्षान्तमा सहज हुने गरेको छ। यसमा सरकारी खर्चको प्रवृत्ति मूख्य कारण रहेको छ।
कतिपयले पुँजी कोष प्रयोजनका लागि खुद तरलतासम्बन्धी नियमन देखाउँदै कर्जा-निक्षेप अनुपात आवश्यक नरहेको तर्क अघि सारेको देखिन्छ। तर, यी दुई मापदण्डको उद्देश्य तरलतासँग मात्र सीमित छैन। यस्तो व्यवस्था हटाइए संकट नियमित नै बन्न जानेछ। बरू समायनुकूल समायोजना गर्न भने उपयुक्त हुनेछ। अर्थात्, तरलतामा सहजता नआउन्जेल सिसिडी अनुपात ५% सम्मको सीमा अभिवृद्धि गरी सहजता भएपछि पुन: मापदण्डभित्र ल्याउँदा तरलतामा केही सहजता भई कर्जा प्रवाहमा वृद्धि हुनेछ।
 
त्यसैगरी केन्द्रीय बैंकको मौद्रिक नीतिले अनिवार्य मौज्दातमा लचिलोपन लिने र परिस्थितिअनुरूप समायोजन गर्ने व्यवस्था गरिसकेको हुँदा परिस्थितिजन्य यस्तो समायोजनमार्फत् करिब १०-२० अर्बसम्मको तरलता कर्जाका लागि उपलब्ध गराउन सकिने देखिन्छ।
 
३) पुनर्कर्जा प्रवाह: पुनकर्जाक लागि राष्ट्र बैंकको बजेट र व्यवस्था त्यति धेरै रहने गरेको छैन। तथापि, सञ्चालक समितिबाट आवश्यक निकासा लिई वा सरकारबाट सहयोग लिई त्यसका आधारमा पुनकर्जाको रकम प्रचुर मात्रामा गराई बजारमा आवश्यक कर्जा प्रवाहलाई निरन्तरता दिन सकिन्छ। यस प्रयोजनका लागि भर्खरै संशोधित नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनले गरेको १ वर्षको अवधि र सरकारको अनुरोध भए अर्को थप एक वर्षका लागि पुनकर्जा दिन सक्ने व्यवस्थाले नेपाल राष्ट्र बैंकलाई सहजता प्रदान गरेको छ।
 
४) सरकारी विकास खर्च: सरकारी विकास खर्चमा जति नै प्रयास गर्दा पनि सुधार हुन सकेको छैन। बैंकिङ प्रणालीमा सञ्चालित हुनुपर्ने २०० अर्बभन्दा बढी रकम सरकारको खातामा सञ्चित छ। यसलाई खर्चको अलावा अन्य रणनैतिक उपायमार्फत् बैंकिङ प्रणालीमा पुर्‍याउन आवश्यक देखिन्छ।
 
५) विशेष कार्यक्रम सञ्चालन: अर्थतन्त्रमा तरलताले निम्त्याउन सक्ने नकारात्मक असरलाई दृष्टिगत गरी सरकार र राष्ट्र बैंकले कुनै पनि प्रकारको हस्तक्षेप गर्ने गरी कार्यक्रमको तयारी गर्नु आवश्यक भइसकेको छ। संकट परेर लगानी गर्दा हुनसक्ने राष्ट्रिय नोक्सानी र सुधारको लागि हुने खर्च हिसाबै गर्न सकिन्न। यसर्थ, यसको तयारी अत्यावश्यक देखिन्छ।
 
उपरोक्त उपायहरू अपनाउँदा कतिपय अवस्थामा प्रुडेन्सियल मापदण्डहरूमा केही सम्झौता गर्नुपर्ने भए पनि त्यसलाई अत्यन्तै अस्थायी रूपमा परिणत गरी तरलता सहज हुनासाथ समायोजन गर्न सकिन्छ। कर्जा प्रवाहमा आएको यो संकुचन हटाउन केन्द्रीय बैंकबाट बजारमा तरलता सहज गराउने प्रतिबद्धता र सूचना संवाहन गर्नु अत्यावश्यक भइसकेको छ। यस विषयमा थप अध्ययन अनुसन्धान र केन्द्रीय बैंकको अनुगमनलाई क्रियाशिल राख्नु त्यत्तिकै जरूरी देखिन्छ।
 
(लेखक लगानी बोर्डका प्रमुख कार्यकारी तथा नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वडेपुटी गभर्नर हुन्)
Hundai
nic asia

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

Hundai

किनमेल

vianet

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • एक नर्सको अनुभवः अस्पतालले बिरामी कुरुवालाई पनि बिरामी बनाउँछन् एक नर्सको अनुभवः अस्पतालले बिरामी कुरुवालाई पनि बिरामी बनाउँछन्

    उपचार गराउन पैसा जुटाउने तनाब, बिरामी निको होस् भन्ने तनाव र अझ नेपालमा त छुट्टै अस्पतालले दिएको भागदौडको तनाव। यस्तो अवस्थामा कुरूवा नै बिरामी पर्न सक्छन्। मैले नर्सिंङ सकाएर काम गरेको दुई वर्षको अनुभवमा यस्ता थुप्रै कुरूवा देखेँ जो स्वयम् आफैं सिथिल भएर र कमजोरीका कारण बेहोस भएर लडे। यो देख्ता मन कुँडिन्थ्यो।

    सुजता अधिकारी

  • अब रेडलाइट एरिया खोले हुन्न? अब रेडलाइट एरिया खोले हुन्न?

    होटलमा प्रेमी–प्रेमिका होस् या श्रीमान–श्रीमती, महिला–पुरुष देख्नासाथ मिडिया साथै लगेर छापा मार्ने र थुन्ने काम सभ्य समाजका लागि पाच्य हुँदैन। राज्यले प्रहरी–प्रशासनको यस्तो प्रवृत्तिमा अंकुश लगाउनैपर्छ।

    मानवी पौडेल

  • के पर्यटकका लागि सगरमाथा नै चाहिने होर? के पर्यटकका लागि सगरमाथा नै चाहिने होर?

    साना खुद्रे पसलहरु वा रेष्टुरेण्टमा पाउरोटी खाने झोले पर्यटक मात्र लगेर पर्यटन क्षेत्र उभो लाग्छ त? आजको भोलि प्रतिफल खोज्ने क्षेत्र पर्यटन होइन। पर्यटकलाई सुविधा दिएर फाइदा लिने अवस्थामा हामी नभएका कारण अनुभव बेचेर प्रतिफल बढाउनुपर्ने अवस्था नेपाली पर्यटन उद्योगको छ। त्यसैले दिनहुँ जस्तो हुने जात्रा पर्वहरु, सय भन्दा बढी जातिहरुका धर्म, संस्कृति, संस्कारहरुलाई पर्यटनको भाषामा बेचेर लाभ लिन ढिलो गर्नु हुँदैन। विस्तृतमा

     

    सुधन सुवेदी

साहित्यपाटी

  • नेपाली पनि नयाँ बनिसके नेपाली पनि नयाँ बनिसके

    ठूलै क्रान्तिको बिगुल फुक्छु भन्थ्यो छोरो

    आफ्नै बिहेमा नरसिंहा फुक्न सकेन

    अर्कैलाई मैले ज्याला तिरेर फुकाउनु पर्‍यो

    सिंगो नेपाल र सप्पै नेपालीको  नेतृत्व गर्छु भन्थ्यो

    मैले जुटाई दिएका दस-बीस जन्तिको नेतृत्व गर्दै दंग पर्‍यो।

    चट्याङ मास्टर

  • दुःख बिर्साउन विदेशिएकी श्रीमती दुःख बिर्साउन विदेशिएकी श्रीमती

    ऊ बेला मुनाले आफ्ना मदनको बाटो छेक्न सकेकी थिइनन्। अहिले मदन हार खाइरहेको छ।’ अन्ततः ऊ ‘केयर गिभर’ को ट्याग भिर्दै इजरायल हान्निएकी थिई।  ‘अहिलेसम्म त केही बिग्रेको छैन। यताको चिन्ता छैन। हरपल मन त्यतै डुलिरहन्छ। छोरीलाई पुरा अवधि स्तनपान गराउन सकिन। आफ्नी आमाका रसिला दुधे स्तन चुस्न आँ गरिरहेकी उसको मुखमा तितेपाती कोचिदिएँ मैले। आधारभूत बालअधिकार समेत उपभोग गर्न पाइन उसले, मेरै कारणले। डर लागिरहन्छ, मलाई भोलि के भन्ली उसले?’

    शिव अर्याल

  • इन्गेजमेन्ट इन्गेजमेन्ट

    अव त्यसपछि मैल बोल्ने केही देखिन, मस्तिष्कमा शुन्यता छायो। तै पनि अन्तिम प्रयत्न गर्दै भनेँ, ‘हेर त्यसो नभन, म त बर्वाद हुन्छु, कसैको अगाडि मुख देखाउनलायक हुन्न, म त मरे पनि हुन्छ। तिम्रो पनि भविष्य ड्यामेज हुन्छ, के सोचेर यस्तो निर्णय गर्यौ?'

    लक्ष्मण अधिकारी

पाठक विचार

  • गगन थापा र विश्वप्रकाशहरुलाई चिठ्ठी !

    क्षमा गर्नुहोला, म कांग्रेसको सदस्य भएका कारण कांग्रेसको गर्विलो इतिहास र शक्तिशाली बर्तमानको विषयमा निश्चय पनि अनभिज्ञ छैन। सँगै देशको समृद्ध भविश्यको राजमार्ग आजको विद्यमान कांग्रेसको काम गर्ने सोच र शैलीले सुनिश्चित गर्न सक्दैन भन्ने कुरामा पनि अनभिज्ञ छैन। नेतृत्वका लक्ष्यहरु सधै आफू केन्द्रित मात्र छन्। सत्ता र शक्ति जोगाउन मात्र नेतृत्वको प्राथमिकताको विषय बन्छ। नेतृत्वसँग न इमान–जमान छ, न विधि र प्रकृया छ, न सपना र कल्पनाशिलता, न समस्याहरुको समाधान गर्नसक्ने कार्यकौशलता छ। त्यसैले महोदयहरु, मेरा अघि देश फेर्नका लागि भनेर कांग्रेस फेरिन्छ कि फेरिदैन भन्ने प्रश्न खडा भएको छ।

    चन्द्र के.सी.

  • भारतीय प्रहरीको गोलीले नेपाली मारिँदा साझा बसमा आगो किन?

    नेपालमा हुने बन्द हड्तालका कार्यक्रममा धेरैजसो आगजनी र तोडफोडका कार्यक्रम सम्भवत: विप्लवले नै आयोजना गरेका बन्दमा हुने गर्छन्। त्यसमा पनि धेरै नोक्सानी मजदुर वर्गले नै खेप्नुपरेको देखिन्छ। चालकलाई ट्याक्सी भित्रै राखेर बाहिरबाट आगो लगाइएका घट्ना समेत हामीले यस्ता बन्द हड्तालमा देखिसकेका छौँ। ती घटनासम्म त मैले पनि  केही लेखिनँ। माओवादी जनयुद्धको समयमा यस्ता आगजनीका घट्ना धेरै देखिएकाले पनि स्वभाविकै ठानियो।

    कृष्णप्रसाद शर्मा

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट